Prawo po ludzku. Co zmieniło się w kwietniu 2026 roku?

Kwiecień 2026 przyniósł kilka zmian, które są zdecydowanie bardziej odczuwalne niż większość technicznych nowelizacji publikowanych na co dzień w Dzienniku Ustaw. Dla przedsiębiorców szczególne znaczenie miały przede wszystkim drugi etap obowiązkowego KSeF oraz wejście w życie nowelizacji krajowego systemu cyberbezpieczeństwa wdrażającej rozwiązania NIS2. Dla pracowników i osób korzystających ze świadczeń istotne są zmiany w medycynie pracy, orzecznictwie ZUS oraz opiece długoterminowej. Pod koniec miesiąca zasadniczo zmienił się także sposób składania przez cudzoziemców wniosków pobytowych, a 30 kwietnia weszła w życie duża nowelizacja Prawa energetycznego.

Kwiecień był również miesiącem, w którym ogłoszono długo zapowiadaną reformę Państwowej Inspekcji Pracy. Tutaj trzeba jednak zachować szczególną ostrożność: większość nowych uprawnień Inspekcji nie zaczęła obowiązywać w kwietniu. Wtedy uruchomiono przede wszystkim przygotowania instytucjonalne do reformy, która w pełnym zakresie miała wejść w życie dopiero w lipcu.

Tak jak w poprzednich zestawieniach nie próbujemy opisywać wszystkiego, co w danym miesiącu pojawiło się w Dzienniku Ustaw. Interesuje nas przede wszystkim to, co nowy przepis rzeczywiście zmienia w życiu obywatela albo w prowadzeniu działalności.

Patrzymy przy tym na datę wejścia przepisów w życie, a nie tylko na moment ich uchwalenia czy publikacji. Dlatego w zestawieniu znajdują się również akty ogłoszone jeszcze w 2025 roku albo w marcu 2026 roku, których skutki prawne pojawiły się dopiero w kwietniu. Z drugiej strony nie traktujemy jako „kwietniowej zmiany” aktu tylko dlatego, że został w kwietniu opublikowany, jeżeli jego przepisy zaczęły obowiązywać dopiero w maju, lipcu czy wrześniu.

⭐ Najważniejsze zmiany

🧾 KSeF objął zasadniczo pozostałych przedsiębiorców

Obowiązuje od: 1 kwietnia 2026 r.

1 kwietnia rozpoczął się drugi etap obowiązkowego Krajowego Systemu e-Faktur. Od tego dnia obowiązek wystawiania faktur w KSeF objął co do zasady przedsiębiorców i innych podatników wystawiających faktury, którzy nie zostali objęci pierwszym etapem od 1 lutego 2026 roku.

Pierwsza grupa obejmowała podatników, których wartość sprzedaży wraz z VAT przekroczyła w 2024 roku 200 mln zł. Od kwietnia system objął więc zdecydowanie szerszą grupę przedsiębiorców.

Istotny wyjątek dotyczy najmniejszych podatników. Jeżeli łączna miesięczna wartość sprzedaży brutto dokumentowanej fakturami, które powinny być wystawiane w KSeF, nie przekracza 10 000 zł, do końca 2026 roku mogą oni nadal wystawiać takie faktury poza systemem.

Jeżeli jednak limit zostanie przekroczony, obowiązek korzystania z KSeF powstaje już od faktury, którą przekroczono 10 000 zł. Późniejszy spadek sprzedaży poniżej tej kwoty nie powoduje ponownego uzyskania zwolnienia.

Warto też pamiętać, że zwolnienie podmiotowe z VAT samo w sobie nie oznacza zwolnienia z KSeF.

Co to oznacza w praktyce? Dla ogromnej liczby małych i średnich przedsiębiorców kwiecień był faktycznym momentem przejścia z tradycyjnego obiegu faktur na faktury ustrukturyzowane. Firma powinna mieć ustalony sposób uwierzytelniania w systemie, nadane odpowiednie uprawnienia pracownikom lub biuru rachunkowemu oraz dostosowany program księgowy albo korzystać z narzędzi udostępnianych przez Ministerstwo Finansów.

Dla mikroprzedsiębiorcy limit 10 000 zł nie powinien być traktowany jako stałe zwolnienie „małej firmy z KSeF”. Przykładowo przedsiębiorca wystawiający w kwietniu objęte limitem faktury na łącznie 9 000 zł może jeszcze korzystać z rozwiązania przejściowego. Jeżeli jednak w kolejnym miesiącu przekroczy limit, faktura powodująca przekroczenie powinna już zostać wystawiona w KSeF.

Istotne jest także rozróżnienie wystawiania i odbierania faktur. Harmonogram obowiązkowego wystawiania faktur został rozłożony na etapy, ale przedsiębiorcy musieli równolegle przygotować się do odbierania faktur funkcjonujących w systemie.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1203).


🔐 NIS2 w Polsce – znacznie więcej firm i instytucji objętych obowiązkami cyberbezpieczeństwa

Obowiązuje od: 3 kwietnia 2026 r.

3 kwietnia weszła w życie rozbudowana nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, która wdraża do polskiego prawa dyrektywę NIS2.

Nowy system opiera się m.in. na podziale podmiotów na podmioty kluczowe i podmioty ważne oraz znacząco rozszerza krąg przedsiębiorstw i instytucji objętych ustawowymi obowiązkami dotyczącymi cyberbezpieczeństwa.

Regulacja obejmuje liczne sektory istotne dla funkcjonowania państwa i gospodarki, m.in. energię, transport, ochronę zdrowia, bankowość, infrastrukturę finansową, gospodarkę wodną, komunikację elektroniczną, pocztę oraz część usług cyfrowych.

Co to oznacza w praktyce? Najważniejsze jest to, że przedsiębiorca potencjalnie objęty ustawą nie powinien oczekiwać wyłącznie na pismo urzędu informujące go, że podlega nowym regulacjom. W wielu przypadkach sama organizacja musi przeanalizować skalę i przedmiot swojej działalności i ustalić, czy spełnia kryteria podmiotu kluczowego albo ważnego.

Jeżeli tak jest, trzeba przygotować organizację m.in. do zarządzania ryzykiem cyberbezpieczeństwa, zabezpieczania systemów informacyjnych, reagowania na incydenty i ich zgłaszania, zapewnienia ciągłości działania oraz realizacji innych obowiązków wskazanych w ustawie.

Szczególnie istotne jest to, że cyberbezpieczeństwo przestaje być wyłącznie technicznym zagadnieniem pozostawionym informatykowi albo zewnętrznej firmie IT. Odpowiedzialność za prawidłowe wykonywanie nowych obowiązków jest związana również z poziomem zarządzania organizacją.

Nie wszystkie obowiązki trzeba było jednak wykonać dokładnie 3 kwietnia. Ustawa przewiduje okresy dostosowawcze i szczególne terminy na realizację poszczególnych obowiązków.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 252).


🩺 Zmiany w orzecznictwie ZUS – nie każde orzeczenie musi wydawać lekarz

Obowiązuje od: 13 kwietnia 2026 r.

Zmieniły się zasady organizacji orzecznictwa medycznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

Określone rodzaje orzeczeń mogą być obecnie wydawane również przez przedstawicieli innych zawodów medycznych posiadających wymagane kwalifikacje.

W szczególności fizjoterapeuta może wydawać orzeczenia w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej, natomiast pielęgniarka albo pielęgniarz – w sprawach dotyczących niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Nie oznacza to więc przekazania całego systemu orzecznictwa ZUS innym zawodom medycznym. Ustawa precyzyjnie wskazuje rodzaje spraw, w których takie osoby mogą wykonywać zadania orzecznicze.

Co to oznacza w praktyce? Osoba korzystająca z systemu ZUS może spotkać się z sytuacją, w której w ściśle określonym rodzaju sprawy jej stan nie będzie oceniany przez lekarza orzecznika, lecz przez odpowiednio wykwalifikowanego fizjoterapeutę, pielęgniarkę albo pielęgniarza.

Nie oznacza to jednak ograniczenia praw osoby ubezpieczonej. Nadal funkcjonują przewidziane prawem mechanizmy weryfikacji i kwestionowania orzeczeń.

Dla samego ZUS zmiana rozszerza natomiast grupę specjalistów, którzy mogą wykonywać określone zadania orzecznicze, co ma umożliwić sprawniejsze organizowanie całego systemu.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 26).


👷 Medycyna pracy zaczyna przechodzić do systemu elektronicznego

Obowiązuje od: 17 kwietnia 2026 r.

Od 17 kwietnia rozpoczął się proces elektronizacji orzeczeń wydawanych w ramach badań profilaktycznych pracowników.

Lekarz medycyny pracy może wystawić orzeczenie jako elektroniczną dokumentację medyczną. Do 17 października 2026 r. funkcjonuje jednak okres przejściowy, w którym dopuszczalne są zarówno orzeczenia papierowe, jak i elektroniczne.

Dopiero od 18 października 2026 r. elektroniczna forma stanie się obowiązkowa.

Zmiana nie ogranicza się wyłącznie do zastąpienia dokumentu papierowego elektronicznym. Lekarz może również, jeżeli uzna to za potrzebne, przekazać pracownikowi indywidualne zalecenia prozdrowotne odnoszące się także do pozazawodowych aspektów jego zdrowia.

Informacje te są przeznaczone dla pracownika, a nie dla pracodawcy.

Co to oznacza w praktyce? W okresie od kwietnia do października pracownik nadal może otrzymać tradycyjne papierowe orzeczenie, ale system zaczyna stopniowo przechodzić na elektroniczny obieg dokumentów.

Dla pracodawcy nie zmienia się podstawowa zasada: nie wolno dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na określonym stanowisku.

Zmienia się przede wszystkim sposób wystawiania, przechowywania i przekazywania dokumentu.

Jednocześnie pracodawca nie uzyskuje prawa do poznania dodatkowych informacji o zdrowiu pracownika. Jeżeli lekarz zaleci np. konsultację specjalistyczną albo określone działania profilaktyczne, pozostaje to informacją medyczną przeznaczoną dla pracownika.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2026 r. zmieniające przepisy dotyczące badań lekarskich pracowników oraz dokumentacji medycznej służby medycyny pracy (Dz.U. z 2026 r. poz. 456 i 459).


👵 Jednolity standard opieki długoterminowej

Obowiązuje od: 25 kwietnia 2026 r.

Wprowadzono jednolity standard organizacyjny dotyczący świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej.

Regulacja obejmuje m.in. zakłady opiekuńczo-lecznicze, zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze oraz świadczenia opieki długoterminowej udzielane w domu pacjenta. Nie obejmuje natomiast opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.

Standard odnosi się nie tylko do procedur medycznych. Obejmuje również m.in. respektowanie godności i autonomii pacjenta, komunikację z nim, ocenę jego sytuacji oraz indywidualne planowanie opieki.

Placówki działające w dniu wejścia przepisów w życie otrzymały czas na dostosowanie się do wymogów do 31 sierpnia 2026 r.

Co to oznacza w praktyce? Pacjent i jego rodzina otrzymują bardziej konkretny punkt odniesienia do oceny jakości i organizacji opieki. Nie chodzi już wyłącznie o to, czy wykonano określoną czynność pielęgnacyjną, ale również o sposób planowania opieki, ocenę potrzeb pacjenta, bezpieczeństwo i respektowanie jego praw.

Nie oznacza to jednak, że 25 kwietnia wszystkie istniejące placówki musiały natychmiast spełniać każdy nowy wymóg. Przewidziano okres dostosowawczy do końca sierpnia.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2026 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej w podmiotach wykonujących działalność leczniczą udzielających świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (Dz.U. z 2026 r. poz. 497).


🌐 Zezwolenia na pobyt cudzoziemców – wnioski przeniesiono do systemu MOS

Obowiązuje od: 27 kwietnia 2026 r.

Od 27 kwietnia nastąpiła zasadnicza cyfryzacja najważniejszych postępowań dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców.

Wnioski dotyczące m.in.:

są składane elektronicznie poprzez Moduł Obsługi Spraw – MOS.

Wraz z uruchomieniem systemu zaczęły obowiązywać nowe przepisy wykonawcze określające formularze, wymagane dane, sposób załączania dokumentów i zasady dalszego prowadzenia postępowań.

Co to oznacza w praktyce? Cudzoziemiec rozpoczynający jedno z najważniejszych postępowań pobytowych nie powinien już przygotowywać tradycyjnego papierowego wniosku i traktować osobistej wizyty w urzędzie jako standardowego sposobu jego złożenia.

Procedura rozpoczyna się elektronicznie w MOS. Nie oznacza to jednak, że całe postępowanie odbywa się bez kontaktu z urzędem. Cudzoziemiec nadal może być zobowiązany m.in. do osobistego stawiennictwa, okazania dokumentu podróży czy wykonania innych wymaganych czynności.

Zmiana jest ważna również dla pracodawców. W sprawach związanych z pobytem czasowym i pracą część informacji dotyczących zatrudnienia musi zostać przygotowana i podpisana elektronicznie przez pracodawcę.

W praktyce oznacza to więc, że skuteczność postępowania cudzoziemca może zależeć również od sprawnego wykonania obowiązków przez zatrudniającą go firmę.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1794) oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze.


⚡ Nowe prawa odbiorców energii i duża przebudowa zasad przyłączania do sieci

Obowiązuje zasadniczo od: 30 kwietnia 2026 r.
 Część przepisów zaczęła obowiązywać wcześniej albo zacznie obowiązywać później.

Pod koniec kwietnia weszła w życie obszerna nowelizacja Prawa energetycznego.

Jedna grupa zmian dotyczy bezpośrednio odbiorców energii, druga – zasad działania przedsiębiorstw energetycznych, przyłączania instalacji i magazynów energii do sieci oraz organizacji rynku energii.

Duzi sprzedawcy energii elektrycznej mają oferować obok umów z ceną dynamiczną również umowy na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny, w tym na 12 miesięcy oraz na okres dłuższy.

Sprzedawca powinien ponadto przed zawarciem umowy w przejrzysty sposób poinformować klienta m.in. o sposobie ustalania ceny, dodatkowych opłatach, rodzaju ceny – stałej, zmiennej lub dynamicznej – czasie obowiązywania umowy, zasadach jej przedłużenia oraz kosztach związanych z jej rozwiązaniem.

Co to oznacza w praktyce? Klient powinien mieć możliwość bardziej świadomego wyboru pomiędzy stabilnością ceny a rozwiązaniami, w których cena energii zmienia się wraz z sytuacją na rynku.

„Gwarancja stałej ceny” nie oznacza jednak, że przez cały okres umowy nigdy nie zmieni się końcowa kwota na rachunku. Niektóre elementy, np. podatki lub opłaty określane poza decyzją samego sprzedawcy, mogą podlegać zmianom.

Bardzo ważna część reformy dotyczy również inwestorów ubiegających się o przyłączenie do sieci. Zmieniają się zasady dotyczące warunków przyłączenia, zabezpieczeń, magazynów energii i monitorowania procesu przyłączeniowego.

Duzi operatorzy mają docelowo prowadzić rozwiązania informatyczne pozwalające nie tylko złożyć wniosek o określenie warunków przyłączenia, ale także śledzić stan jego rozpatrywania.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 516).

🔎 Warto wiedzieć

🚗 Płatne parkingi muszą korzystać z kas fiskalnych

Obowiązuje od: 1 kwietnia 2026 r.

Od kwietnia usługi parkingowe dla samochodów i innych pojazdów zostały objęte obowiązkiem ewidencjonowania sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących.

W praktyce trzeba jednak odróżnić typową usługę parkingową od najmu konkretnego, oznaczonego miejsca postojowego na dłuższy okres. Te dwa przypadki mogą być traktowane podatkowo w odmienny sposób.

Co to oznacza w praktyce? Największa zmiana dotyczy operatorów parkingów, którzy muszą prawidłowo rejestrować sprzedaż.

Dla kierowcy będzie ona zauważalna przede wszystkim w sposobie dokumentowania uiszczonej opłaty. Dla przedsiębiorcy oferującego miejsca postojowe istotne jest natomiast prawidłowe ustalenie charakteru świadczonej usługi – nie każda umowa dotycząca miejsca dla samochodu jest automatycznie usługą parkingową.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2024 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. z 2024 r. poz. 1902).


🚒 Legitymacja strażaka ratownika OSP w mObywatelu

Obowiązuje od: 8 kwietnia 2026 r.

Strażak ratownik OSP oraz osoba, której przyznano świadczenie ratownicze, otrzymują legitymację udostępnianą jako dokument mobilny.

Prowadzony jest również elektroniczny rejestr legitymacji. Wniosek jest składany za pośrednictwem właściwej gminy.

Dotychczasowe legitymacje nie straciły ważności natychmiast – mogą być używane do czasu wydania nowego dokumentu, jednak nie dłużej niż przez sześć miesięcy od wejścia ustawy w życie.

Co to oznacza w praktyce? Docelowo strażak może mieć dokument potwierdzający jego status w telefonie, zamiast posługiwać się wyłącznie tradycyjną legitymacją.

Nowe zadania otrzymały jednocześnie gminy, które uczestniczą w weryfikowaniu uprawnień wnioskodawcy i przekazywaniu odpowiednich danych do rejestru.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 4 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 900).


🇩🇪 Kontrole na granicy z Niemcami przedłużone do października

Obowiązuje od: 5 kwietnia 2026 r.

Tymczasowe kontrole na wewnętrznej granicy z Niemcami zostały przedłużone na okres od 5 kwietnia do 1 października 2026 r.

Zaktualizowano również wykaz miejsc, w których mogą być prowadzone kontrole.

Co to oznacza w praktyce? Nadal jest to granica wewnętrzna strefy Schengen, ale osoba ją przekraczająca powinna liczyć się z możliwością kontroli.

Warto mieć przy sobie dokument pozwalający na potwierdzenie tożsamości i prawa do przekroczenia granicy. Kontrole mogą także wpływać na czas podróży samochodem, autobusem czy innymi środkami transportu.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną (Dz.U. z 2026 r. poz. 413).


🎓 Zmiany w szkołach – możliwe osobne dwujęzyczne podstawówki dla klas VII–VIII

Obowiązuje od: 25 kwietnia 2026 r.

Nowelizacja Prawa oświatowego wprowadziła możliwość tworzenia publicznych szkół podstawowych dwujęzycznych obejmujących wyłącznie klasy VII i VIII.

Wszystkie oddziały takiej szkoły mają mieć charakter dwujęzyczny, a sama placówka musi funkcjonować w zespole z odpowiednią szkołą ponadpodstawową prowadzącą nauczanie dwujęzyczne albo międzynarodowe w tym samym języku obcym.

Pierwsze postępowanie rekrutacyjne może zostać przeprowadzone już na rok szkolny 2026/2027.

Ustawa wprowadza również inne zmiany organizacyjne, m.in. dotyczące funkcjonowania świetlic i przekształcania sieci szkół.

Co to oznacza w praktyce? Samorządy zyskują nowe narzędzie organizowania edukacji dwujęzycznej. Uczeń będzie mógł rozpocząć intensywne kształcenie dwujęzyczne w odrębnej szkole obejmującej dwa ostatnie lata szkoły podstawowej i następnie kontynuować je w powiązanym liceum lub technikum.

Nie oznacza to jednak automatycznego utworzenia takich szkół w każdej miejscowości. Ustawa jedynie otwiera taką możliwość organizacyjną.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 504).


🧠 Nowe zasady orzeczeń poradni psychologiczno-pedagogicznych

Obowiązuje zasadniczo od: 14 kwietnia 2026 r.

Nowe rozporządzenie kompleksowo reguluje działanie zespołów orzekających funkcjonujących w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych.

Określa m.in. skład zespołów, zasady prowadzenia postępowania, tryb odwoławczy oraz wzory wydawanych orzeczeń i opinii.

Dotyczy to szczególnie ważnych dla dzieci i rodziców dokumentów, m.in. orzeczeń o potrzebie:

oraz opinii dotyczących wczesnego wspomagania rozwoju.

Część szczegółowych przepisów zacznie być stosowana dopiero od 1 września 2026 r.

Co to oznacza w praktyce? Zmienia się proceduralne otoczenie wydawania dokumentów, od których często zależy zakres wsparcia otrzymywanego przez dziecko w systemie edukacji.

Nie oznacza to jednak, że dotychczasowe orzeczenia i opinie automatycznie straciły ważność po 14 kwietnia.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 428).


⛽ Niższy VAT i akcyza na paliwa pozostawiono na dłużej

Zmiany obowiązywały etapami w kwietniu; pod koniec miesiąca okres obniżek przedłużono do 15 maja 2026 r.

W kwietniu kontynuowano czasowe obniżenie obciążeń podatkowych dotyczących paliw.

Obniżona stawka VAT na określone paliwa oraz obniżone stawki akcyzy były kilkukrotnie przedłużane. Pod koniec kwietnia obowiązywanie preferencji wydłużono do 15 maja 2026 r.

Co to oznacza w praktyce? Nie jest to trwała obniżka podatków na paliwa, lecz rozwiązanie czasowe.

Dla kierowcy oznaczało przede wszystkim utrzymanie niższego udziału podatków w cenie paliwa również po 30 kwietnia. Nie można jednak zakładać, że zmniejszenie stawki podatku zawsze powoduje identyczny procentowo spadek ceny widocznej na stacji – wpływają na nią również ceny surowca, kurs walut, koszty transportu i marże.

Podstawa prawna: m.in. rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 10 kwietnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego na niektóre paliwa silnikowe (Dz.U. z 2026 r. poz. 506) oraz rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2026 r. dotyczące obniżonej akcyzy i VAT na paliwa (Dz.U. z 2026 r. poz. 572 i 573).

📍 Prawo lokalne — Trójmiasto

🐕 Gdańsk przyjął program opieki nad bezdomnymi zwierzętami na 2026 rok

Obowiązuje od: 23 kwietnia 2026 r.

Program określa sposób realizacji przez Gdańsk ustawowych zadań dotyczących bezdomnych zwierząt oraz zapobiegania ich bezdomności.

Obejmuje w szczególności bezdomne psy i koty oraz koty wolno żyjące.

Co to oznacza w praktyce? Jest to coroczny akt, ale nie ma wyłącznie formalnego charakteru. Określa lokalny system działania w przypadku bezdomnych zwierząt, zasady zapewniania im opieki i sposób wykonywania innych obowiązków miasta.

Dla mieszkańca jest to więc dokument wskazujący, jak w 2026 roku zorganizowana jest miejska pomoc dotycząca bezdomnych i wolno żyjących zwierząt.

Podstawa prawna: uchwała nr XXV/621/26 Rady Miasta Gdańska z dnia 26 marca 2026 r. w sprawie określenia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Miasta Gdańska w 2026 roku (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2026 r. poz. 1532).


🌫️ Gdańsk – dotacje na monitoring zanieczyszczenia powietrza

Obowiązuje od: 23 kwietnia 2026 r.

Gdańsk określił zasady udzielania dotacji celowych podmiotom spoza sektora finansów publicznych i niedziałającym w celu osiągania zysku, które realizują zadania dotyczące monitoringu zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego.

Środki są przyznawane w konkursie ofert. Zadanie może być finansowane przez miasto albo przez miasto jedynie dofinansowane.

Co to oznacza w praktyce? Jest to konkretne narzędzie dla fundacji, stowarzyszeń i innych organizacji non-profit zajmujących się ochroną środowiska.

Samo prowadzenie takiej działalności nie daje jednak automatycznego prawa do dotacji. Konieczne jest uczestnictwo w konkursie i spełnienie jego warunków.

Podstawa prawna: uchwała nr XXV/622/26 Rady Miasta Gdańska z dnia 26 marca 2026 r. w sprawie udzielania dotacji celowych na zadania związane z monitoringiem stanu zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego na terenie Gminy Miasta Gdańska, realizowane przez podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2026 r. poz. 1533).


♿ Gdańsk zmienił podział środków PFRON na 2026 rok

Obowiązuje od: 28 kwietnia 2026 r.

Rada Miasta zmieniła wykaz zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej osób z niepełnosprawnościami, które będą w 2026 roku finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Plan obejmuje ponad 16,3 mln zł środków PFRON.

Co to oznacza w praktyce? Nie jest to nowe świadczenie pieniężne należne każdej osobie z niepełnosprawnością.

Uchwała określa natomiast sposób rozdysponowania środków dostępnych Gdańskowi na poszczególne zadania rehabilitacyjne i społeczne. Ma więc znaczenie zarówno dla osób korzystających z takich form wsparcia, jak i dla podmiotów realizujących finansowane z PFRON zadania.

Podstawa prawna: uchwała nr XXV/612/26 Rady Miasta Gdańska z dnia 26 marca 2026 r. zmieniająca uchwałę w sprawie określenia zadań, na które przeznaczone będą środki z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2026 roku (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2026 r. poz. 1595).


🏗️ Nowy plan miejscowy dla Kokoszek i Matarni

Obowiązuje od: 24 kwietnia 2026 r.

W życie wszedł miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Kokoszki Przemysłowe – rejon ulicy Nowatorów i Portu Lotniczego II.

Obejmuje on około 52,88 ha położonych na obszarze Kokoszek i Matarni.

Co to oznacza w praktyce? Dla właściciela gruntu, inwestora albo osoby zamierzającej kupić nieruchomość na tym terenie jest to zmiana znacznie ważniejsza niż większość uchwał organizacyjnych.

Plan miejscowy bezpośrednio określa, na jakie cele mogą być wykorzystywane poszczególne tereny oraz jakie są warunki i ograniczenia zabudowy. Przy przygotowywaniu nowej inwestycji trzeba więc uwzględniać nowe ustalenia planistyczne.

Podstawa prawna: uchwała nr XXV/609/26 Rady Miasta Gdańska z dnia 26 marca 2026 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Kokoszki Przemysłowe rejon ulicy Nowatorów i Portu Lotniczego II w mieście Gdańsku (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2026 r. poz. 1554).


🏙️ Dwa nowe plany miejscowe w Gdyni

Obowiązują od: 29 kwietnia 2026 r.

W życie weszły dwa nowe plany miejscowe w Gdyni.

Pierwszy obejmuje rozległy, ponad 93-hektarowy obszar Wzgórza św. Maksymiliana i Redłowa, w rejonie al. Zwycięstwa oraz ulic Tetmajera, Kopernika i Redłowskiej.

Drugi obejmuje niewielki, ale centralnie położony obszar Śródmieścia w rejonie Placu Konstytucji oraz ulic Jana z Kolna i Wójta Radtkego.

Co to oznacza w praktyce? Plan miejscowy nie jest jedynie dokumentem opisującym wizję rozwoju miasta. Jest aktem prawa miejscowego i bezpośrednio wyznacza dopuszczalny sposób zagospodarowania nieruchomości.

Szczególne znaczenie ma plan dotyczący Wzgórza św. Maksymiliana i Redłowa, ponieważ ze względu na powierzchnię obejmuje dużą liczbę nieruchomości i może wpływać na plany licznych właścicieli oraz inwestorów.

Podstawa prawna: uchwały nr XXIX/686/26 i XXIX/687/26 Rady Miasta Gdyni z dnia 25 marca 2026 r. (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2026 r. poz. 1608 i 1609).

🌍 Zmiany ważne w szerszym kontekście

⏳ Państwowa Inspekcja Pracy – w kwietniu rozpoczęły się przygotowania, na dużą reformę czekamy do lipca

Część przepisów obowiązuje od: 8 kwietnia 2026 r.
 Zasadnicza reforma obowiązuje od: 8 lipca 2026 r.

7 kwietnia ogłoszono jedną z najgłośniejszych reform prawa pracy w 2026 roku – dużą nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Nie oznacza to jednak, że już w kwietniu inspektorzy otrzymali wszystkie nowe kompetencje, o których szeroko informowano przy okazji reformy.

W kwietniu uruchomiono przede wszystkim etap przygotowawczy. Od 8 kwietnia zaczęły obowiązywać przepisy zobowiązujące Głównego Inspektora Pracy m.in. do przygotowania wieloletniej strategii rozwoju Inspekcji i uzyskania jej zatwierdzenia, przeprowadzenia audytu bezpieczeństwa informatycznego oraz utworzenia wraz z ZUS i Krajową Administracją Skarbową międzyinstytucjonalnego zespołu do spraw oceny ryzyka i zwiększenia skuteczności kontroli.

To istotne, ponieważ jednym z założeń reformy jest znacznie lepsze wykorzystywanie danych i typowanie do kontroli tych podmiotów, w których ryzyko naruszania prawa pracy jest największe.

Na właściwą reformę trzeba było jednak poczekać do 8 lipca 2026 r.

Wtedy zaczęły obowiązywać najbardziej istotne rozwiązania, w tym nowe instrumenty służące zwalczaniu przypadków, w których umowy cywilnoprawne albo współpraca B2B są stosowane mimo tego, że sposób wykonywania pracy w rzeczywistości odpowiada stosunkowi pracy.

Nowelizacja nie zmienia samej definicji stosunku pracy. Nadal decyduje przede wszystkim to, jak praca jest faktycznie wykonywana, a nie nazwa nadana umowie przez jej strony.

Reforma wzmacnia natomiast możliwości działania PIP. W przewidzianej ustawą procedurze możliwe staje się m.in. wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy, jeżeli zawarto umowę cywilnoprawną albo praca jest wykonywana bez umowy o pracę mimo występowania warunków charakterystycznych dla stosunku pracy.

Co to oznacza w praktyce? W kwietniu nie można było jeszcze powiedzieć, że PIP uzyskała pełny zestaw nowych uprawnień dotyczących „przekształcania” niewłaściwie stosowanych umów cywilnoprawnych w stosunek pracy. Kwiecień był przede wszystkim miesiącem przygotowania Inspekcji do dużej reformy.

Dla przedsiębiorców był to natomiast wyraźny sygnał, że warto jeszcze przed lipcem przeanalizować funkcjonujące w firmie umowy zlecenia, umowy o dzieło oraz kontrakty B2B. Problemem nie jest samo korzystanie z takich form współpracy. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy osoba formalnie będąca zleceniobiorcą albo przedsiębiorcą w rzeczywistości wykonuje pracę osobiście, pod kierownictwem pracodawcy, w wyznaczonym miejscu i czasie oraz w warunkach typowych dla pracownika.

Na tę reformę będziemy więc jeszcze wracać – jej najważniejsze praktyczne skutki należą już do zmian lipcowych.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 473).


🚀 Polska dostała własną kompleksową ustawę o działalności kosmicznej

Obowiązuje od: 18 kwietnia 2026 r.

W kwietniu weszła w życie nowa, samodzielna ustawa o działalności kosmicznej.

Reguluje ona m.in. zasady uzyskiwania zezwoleń na prowadzenie działalności kosmicznej, kontrolę operatorów, odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez obiekty kosmiczne, prowadzenie krajowego rejestru obiektów kosmicznych oraz postępowanie w przypadku nieprzewidzianych zdarzeń.

Co to oznacza w praktyce? Dla przeciętnego obywatela skutki są niewielkie, ale dla rozwijającego się polskiego sektora kosmicznego jest to zmiana systemowa.

Przedsiębiorstwo przygotowujące misję albo prowadzące określony rodzaj działalności kosmicznej otrzymuje krajowe ramy prawne wskazujące, czy wymaga ona zezwolenia, jakie wymagania trzeba spełnić oraz z jaką odpowiedzialnością może wiązać się prowadzenie działalności.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 13 lutego 2026 r. o działalności kosmicznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 465).


🖼️ Import dóbr kultury spoza UE – nowe krajowe zasady

Obowiązuje od: 16 kwietnia 2026 r.

Zmiany w ustawie o ochronie zabytków dostosowały polski system do unijnych regulacji dotyczących wprowadzania i przywozu dóbr kultury z państw spoza Unii Europejskiej.

Określono m.in. organy właściwe do wykonywania określonych zadań oraz krajowe konsekwencje naruszania przepisów dotyczących przywozu dóbr kultury.

Co to oznacza w praktyce? Zmiana ma szczególne znaczenie dla galerii, muzeów, domów aukcyjnych, antykwariuszy, kolekcjonerów i innych podmiotów sprowadzających wartościowe przedmioty z państw trzecich.

Przywóz określonego obiektu może wymagać nie tylko dokonania formalności celnych, ale również wykazania jego legalnego pochodzenia i spełnienia szczególnych wymogów dotyczących dóbr kultury.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2026 r. poz. 483).


🛡️ Zmiany w obrocie towarami i technologiami o znaczeniu strategicznym

Zasadnicza część obowiązuje od: 22 kwietnia 2026 r.

Zmieniono przepisy dotyczące obrotu z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa oraz międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.

Regulacja ma szczególne znaczenie dla przedsiębiorstw zajmujących się produktami podwójnego zastosowania – takimi, które mogą mieć zarówno zastosowanie cywilne, jak i wojskowe.

Co to oznacza w praktyce? Przedsiębiorca eksportujący określone urządzenia, technologie, komponenty albo oprogramowanie nie może ograniczyć analizy wyłącznie do tego, czy znalazł zagranicznego kupca i może legalnie zawrzeć z nim umowę.

Trzeba również sprawdzić charakter produktu, jego możliwe końcowe zastosowanie, odbiorcę oraz to, czy transakcja wymaga szczególnego zezwolenia.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 471).

🔧 Zmiany branżowe

🏥 Ochrona zdrowia

Teleradiologia – od 2 kwietnia. Doprecyzowano zasady wykonywania i opisywania badań obrazowych przy wykorzystaniu systemów teleinformatycznych. Szczególne znaczenie mają wymagania dotyczące bezpieczeństwa pacjenta przy badaniach TK i rezonansie magnetycznym z podaniem środka kontrastującego oraz zakresu informacji przekazywanych lekarzowi opisującemu badanie.

Opłaty Sanepidu – od 22 kwietnia. Zmieniono sposób kalkulowania opłat za określone badania i czynności Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Ma to przede wszystkim znaczenie dla przedsiębiorców i innych podmiotów, od których mogą być pobierane takie należności.

🌾 Rolnictwo i weterynaria

W kwietniu weszło w życie wiele regulacji mających duże znaczenie dla konkretnych grup producentów rolnych, ale niewielkie dla pozostałych obywateli.

Dotyczyły one m.in.:

Co to oznacza w praktyce? Dla osoby niezwiązanej z rolnictwem zmiany będą praktycznie niezauważalne. Dla pszczelarza, producenta rolnego albo beneficjenta programu pomocowego mogą natomiast przesądzać o konkretnych obowiązkach albo możliwości prawidłowego rozliczenia inwestycji.


💰 Wynagrodzenia w sektorze publicznym

W kwietniu weszło w życie również kilka regulacji podwyższających wynagrodzenia lub dodatki dla określonych grup zatrudnionych w sektorze publicznym.

Przykładowo minimalne miesięczne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej podwyższono z 9370 zł do 9650 zł.

Zmiany objęły również m.in. część służb mundurowych, pracowników Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz asystentów prokuratorów.

W kilku przypadkach nowe stawki formalnie weszły w życie w kwietniu, ale mają zastosowanie do wynagrodzeń należnych od 1 stycznia 2026 r.

Co to oznacza w praktyce? Kwietniowa data wejścia w życie rozporządzenia nie oznacza wówczas, że wyższe wynagrodzenie przysługuje dopiero za kwiecień. Konieczne jest odpowiednie rozliczenie należności również za wcześniejsze miesiące roku.

🏛️ Zmiany techniczne i organizacyjne

W kwietniu pojawiła się również duża grupa zmian, których nie ma potrzeby szerzej eksponować w materiale przeznaczonym dla ogółu odbiorców.

Formularze dla cudzoziemców. Wydano kilka nowych rozporządzeń określających wzory wniosków i zaświadczeń dotyczących legalizacji pobytu. Są one przede wszystkim wykonawczym elementem opisanej wcześniej cyfryzacji systemu MOS.

Egzaminy na aplikacje prawnicze. Zmieniono techniczne zasady zamówień dotyczących drukowania i dostarczania pytań na egzaminy wstępne na aplikację adwokacką i radcowską, notarialną oraz komorniczą.

Klasyfikacja budżetowa. Wydano nowe obszerne rozporządzenie określające szczegółową klasyfikację dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych. Jest ono ważne dla księgowości sektora finansów publicznych, ale ma niewielkie bezpośrednie znaczenie dla obywatela.

Wojsko. Zmieniono szczegółowe wymagania dotyczące wybranych elementów umundurowania żołnierzy.

Dom Literatury w Gdańsku. Zmieniono statut instytucji, określając m.in. czteroletnią kadencję Rady Programowej.

Pomniki przyrody. Część lokalnych aktów ogranicza się do ustanowienia ochrony nad konkretnym drzewem albo wręcz korekty numeracji wcześniejszej uchwały. Są to obowiązujące akty prawa miejscowego, ale nie wymagają szerszego przedstawiania w zestawieniu zmian dotyczących mieszkańców.

🗳️ Akty jednorazowe

W kwietniu weszło również w życie rozporządzenie zarządzające przedterminowe wybory burmistrza miasta i gminy Koźmin Wielkopolski, wyznaczone na 14 czerwca 2026 roku.

Tego typu regulacja wyczerpuje swoje zasadnicze znaczenie wraz z przeprowadzeniem konkretnego procesu wyborczego.

Podstawa prawna: rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 kwietnia 2026 r. w sprawie przedterminowych wyborów burmistrza miasta i gminy Koźmin Wielkopolski (Dz.U. z 2026 r. poz. 491).

Do aktów jednorazowych lub bardzo lokalnych można zaliczyć również uchwały nadające w Gdańsku nazwy ulica Wiązowa i ulica prof. Leona Staniewicza, a także zgody dotyczące realizacji konkretnych inwestycji w strefach ochrony określonych pomników przyrody.

Co miesiąc sprawdzamy, co naprawdę zmieniło się w prawie

Kwiecień dobrze pokazuje, dlaczego samo przeglądanie kolejnych pozycji Dziennika Ustaw nie wystarcza.

Jednostronicowe przesunięcie terminu może realnie wpływać na tysiące przedsiębiorców, podczas gdy wielostronicowe rozporządzenie może jedynie zmieniać formularze używane przez administrację.

Akt opublikowany 30 kwietnia może nie mieć żadnego wpływu na sytuację prawną w kwietniu, a ustawa ogłoszona wiele miesięcy wcześniej może właśnie w tym miesiącu zacząć oddziaływać na obywateli.

Dlatego w naszych zestawieniach nadal odpowiadamy przede wszystkim na trzy pytania:

Co się zmieniło? Kogo to dotyczy? Co ta zmiana oznacza w praktyce?

Śledzimy przy tym zarówno przepisy ogólnokrajowe, jak i prawo lokalne obowiązujące na Pomorzu, ze szczególnym uwzględnieniem Gdańska, Gdyni i Sopotu.

Akty techniczne, organizacyjne i jednorazowe odnotowujemy, ale nie nadajemy im takiej samej wagi jak regulacjom rzeczywiście zmieniającym sytuację obywateli albo przedsiębiorców.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.