Prawo po ludzku. Co zmieniło się w lipcu 2026 roku?

Lipiec 2026 roku przyniósł kilka zmian, które bardzo dobrze pokazują, jak różne obszary życia obejmuje dziś prawo. Z jednej strony pojawiły się regulacje dotyczące spraw bardzo codziennych – zakupów internetowych spoza Unii Europejskiej, świadczenia Dobry Start dla części cudzoziemców, dokumentów potrzebnych do wypłaty zasiłków czy badań pracowniczych. Z drugiej – właśnie w lipcu zaczęły obowiązywać duże reformy dotyczące Państwowej Inspekcji Pracy, planowania przestrzennego, e-zdrowia, odporności infrastruktury krytycznej i dostępu do danych.

Szczególnie widoczny był dalszy rozwój cyfryzacji państwa. 1 lipca uruchomiono kolejny etap Centralnego Rejestru Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych. Zasadnicza część dużej reformy e-zdrowia również zaczęła obowiązywać od początku miesiąca. Kolejne regulacje dotyczyły mObywatela, elektronicznych dokumentów medycyny pracy oraz cyfrowego przekazywania ksiąg podatkowych.

Lipiec przyniósł też istotne zmiany dla przedsiębiorców. Od 8 lipca zaczęła działać instytucja indywidualnej interpretacji Państwowej Inspekcji Pracy dotyczącej tego, czy określona forma współpracy w rzeczywistości stanowi stosunek pracy. Od 12 lipca obowiązuje ustawa o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych, a 21 lipca weszła w życie zasadnicza część kolejnego pakietu zmian w prawie energetycznym.

Na szczególną uwagę zasługują również przepisy chroniące uczestników debaty publicznej przed tzw. SLAPP-ami, czyli postępowaniami sądowymi wykorzystywanymi przede wszystkim do wywierania presji i tłumienia debaty publicznej. Nowy system ochrony obowiązuje od 8 lipca.

Dla Pomorza lipiec miał dodatkowe znaczenie. 31 lipca weszła w życie ustawa tworząca podstawę prawną dla związku metropolitalnego w województwie pomorskim. Nie oznacza to, że tego dnia automatycznie rozpoczęła działalność w pełni ukształtowana metropolia, ale jest to zasadnicza zmiana ustrojowa dla przyszłej współpracy Gdańska, Gdyni, Sopotu i otaczających je samorządów.

Tak jak w poprzednich zestawieniach nie opisujemy każdego aktu tylko dlatego, że został w lipcu opublikowany w Dzienniku Ustaw. Interesuje nas przede wszystkim to, co rzeczywiście zaczęło w tym miesiącu wpływać na sytuację obywatela, konsumenta, pracownika, przedsiębiorcy albo administracji.

Patrzymy więc przede wszystkim na datę wejścia przepisów w życie albo rozpoczęcia ich stosowania, a nie wyłącznie na datę uchwalenia lub publikacji. Dlatego w zestawieniu znalazły się także regulacje ogłoszone wiele miesięcy wcześniej, które zaczęły wywoływać skutki dopiero w lipcu. Z drugiej strony osobno wskazujemy akty opublikowane w lipcu, których zasadnicze skutki pojawiły się dopiero w sierpniu albo jeszcze później.

⭐ Najważniejsze zmiany

🛒 Zakupy internetowe spoza UE – koniec zwolnienia celnego do 150 euro

Obowiązuje od: 1 lipca 2026 r.

Od początku lipca zmieniły się zasady celne dotyczące części zakupów internetowych sprowadzanych spoza Unii Europejskiej.

Dotychczas towary znajdujące się w przesyłkach o wartości rzeczywistej nieprzekraczającej 150 euro korzystały zasadniczo ze zwolnienia z należności celnych. Od 1 lipca to zwolnienie zostało zniesione dla sprzedaży internetowej objętej nowymi regulacjami.

W okresie przejściowym – do 1 lipca 2028 roku – wprowadzono ryczałtowe cło w wysokości 3 euro za każdą pozycję towarową w zgłoszeniu celnym.

„Pozycja towarowa” nie oznacza przy tym automatycznie jednej sztuki produktu. Jeżeli przesyłka zawiera np. dwie takie same koszulki, mogą one stanowić jedną pozycję. Koszulka, etui do telefonu i zabawka mogą natomiast tworzyć trzy odrębne pozycje.

Ważne jest także rozróżnienie pomiędzy osobą ponoszącą ekonomiczny koszt a dłużnikiem celnym. Ministerstwo Finansów wskazuje, że dłużnikiem celnym nie jest konsument, lecz sprzedawca, platforma internetowa albo ich przedstawiciel dokonujący zgłoszenia. Nie wyklucza to oczywiście przeniesienia ekonomicznego kosztu cła na klienta poprzez cenę produktu lub koszt dostawy.

Co to oznacza w praktyce? Zakupy drobnych towarów z Chin, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii czy innych państw spoza UE mogą stać się droższe. Szczególne znaczenie ma liczba różnych pozycji towarowych w jednej przesyłce.

Nie należy natomiast przedstawiać zmiany jako nowego podatku VAT od takich zakupów. Lipcowa reforma dotyczy przede wszystkim należności celnych.

Podstawa prawna: rozporządzenie Rady (UE) 2026/382 z dnia 11 lutego 2026 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1186/2009 ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych; rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/1022 z dnia 30 kwietnia 2026 r.; rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/1200 z dnia 5 czerwca 2026 r.


🎒 Dobry Start – nowe warunki dla części cudzoziemców

Obowiązuje od: 1 lipca 2026 r.

Od nowego naboru do programu Dobry Start zmieniły się zasady otrzymywania świadczenia przez określone grupy cudzoziemców.

Zmiana dotyczy przede wszystkim obywateli państw trzecich, czyli państw spoza UE, EFTA i odpowiednich kategorii obywateli Wielkiej Brytanii, a także osób korzystających w Polsce z ochrony czasowej ze statusem „UKR”.

Co do zasady osoby należące do tych grup muszą wykazać aktywność zawodową w Polsce. Warunek jest badany w odniesieniu do miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku.

Przewidziano jednak wyjątki. Warunku aktywności zawodowej nie stosuje się m.in. w określonych przypadkach dotyczących:

W odniesieniu do beneficjentów ochrony czasowej ze statusem UKR wymagane jest również, aby dziecko realizowało naukę w szkole należącej do polskiego systemu oświaty.

Jednocześnie rozszerzono katalog osób mogących otrzymać świadczenie o osoby, którym sąd powierzył sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem.

Co to oznacza w praktyce? Nie zmieniają się zasady Dobrego Startu dla wszystkich rodziców. Reforma jest skierowana głównie do określonych kategorii cudzoziemców.

W ich przypadku sam legalny pobyt w Polsce może nie wystarczyć do otrzymania 300 zł na wyprawkę szkolną – znaczenie może mieć również aktywność zawodowa, a w przypadku części dzieci także realizowanie nauki w polskiej szkole.

Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu „Dobry start” (Dz.U. z 2026 r. poz. 866), stosowane po raz pierwszy do wniosków dotyczących roku szkolnego 2026/2027 składanych od 1 lipca 2026 r.


🧾 Umowy instytucji publicznych – ruszył kluczowy etap Centralnego Rejestru Umów

Obowiązuje od: 1 lipca 2026 r.

1 lipca uruchomiono jeden z najważniejszych etapów tworzenia Centralnego Rejestru Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych.

Jednostki sektora finansów publicznych objęte regulacją otrzymały funkcjonalności pozwalające udostępniać i aktualizować w systemie informacje dotyczące zawieranych umów.

Jednocześnie uruchomiona została publiczna część rejestru, która umożliwia wyszukiwanie informacji przekazanych przez jednostki.

Nie oznacza to jednak, że w rejestrze automatycznie znajduje się każda umowa zawarta kiedykolwiek przez każdy urząd. Zakres obowiązku, terminy i katalog przekazywanych informacji wynikają szczegółowo z ustawy i rozporządzenia wykonawczego.

Co to oznacza w praktyce? Obywatel, dziennikarz, organizacja społeczna albo przedsiębiorca otrzymuje nowe narzędzie do sprawdzania informacji o określonych umowach zawieranych przez podmioty publiczne.

Dla administracji oznacza to natomiast nowy, systemowy obowiązek dotyczący wprowadzania i aktualizowania danych.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 27 lutego 2026 r. zmieniająca ustawę o finansach publicznych – Dz.U. z 2026 r. poz. 426 – oraz rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 30 marca 2026 r. w sprawie Centralnego Rejestru Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 440).


🏘️ Planowanie przestrzenne – kolejny duży etap reformy

Obowiązuje zasadniczo od: 1 lipca 2026 r.

Lipiec przyniósł następny etap wieloletniej reformy planowania i zagospodarowania przestrzennego.

Nowelizacja ponownie zmodyfikowała przepisy przejściowe związane przede wszystkim z wdrażaniem planów ogólnych gmin.

Ustawodawca przesunął część terminów i dostosował zasady przechodzenia ze starego systemu planistycznego na nowy. Zmiany są istotne zarówno dla gmin, jak i inwestorów oraz właścicieli nieruchomości, ponieważ istnienie planu ogólnego ma coraz większe znaczenie dla możliwości uchwalania nowych planów miejscowych i wydawania decyzji o warunkach zabudowy.

Nie wszystkie przepisy tej nowelizacji weszły w życie jednocześnie. Ustawa przewiduje osobne daty dla poszczególnych rozwiązań: 30 czerwca, 1 lipca, 1 września i 1 października 2026 r., a dla części regulacji nawet 1 stycznia 2027 r.

Co to oznacza w praktyce? Właściciel działki albo inwestor nie powinien opierać decyzji inwestycyjnej wyłącznie na informacjach o reformie planistycznej sprzed kilku miesięcy.

Terminy i zasady przejściowe były już kilkukrotnie zmieniane, dlatego szczególnego znaczenia nabiera sprawdzenie aktualnej sytuacji planistycznej konkretnej gminy oraz konkretnej nieruchomości.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 30 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 781), zasadniczo obowiązująca od 1 lipca 2026 r., z wyjątkami wskazanymi w przepisie o wejściu w życie.


🩺 e-zdrowie – zasadniczy etap dużej reformy

Obowiązuje zasadniczo od: 1 lipca 2026 r.

W czerwcowym zestawieniu wskazywaliśmy pierwszy, stosunkowo wąski etap reformy usług e-zdrowia. Od 1 lipca zaczęła obowiązywać zasadnicza część ustawy.

Reforma tworzy podstawę prawną dalszego rozwoju cyfrowych usług medycznych, w tym rozwiązań związanych z:

Nie oznacza to jednak, że wszystkie przewidziane ustawą usługi zostały 1 lipca jednocześnie uruchomione dla każdego pacjenta. Ustawa tworzy przede wszystkim ramy prawne, a część rozwiązań jest wdrażana stopniowo.

Co to oznacza w praktyce? Kierunek zmian jest wyraźny: coraz większa część procesu diagnostycznego, monitorowania pacjenta i wymiany informacji medycznych ma być możliwa bez tradycyjnego obiegu papierowych dokumentów i – tam, gdzie jest to medycznie uzasadnione – bez osobistej obecności pacjenta w placówce.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 15 maja 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z rozwojem usług e-zdrowia (Dz.U. z 2026 r. poz. 791), zasadniczo obowiązująca od 1 lipca 2026 r.; część przepisów obowiązywała już od 17 czerwca.


👷 Państwowa Inspekcja Pracy – nowe narzędzia i interpretacja: „czy to powinien być etat?”

Obowiązuje od: 8 lipca 2026 r.

8 lipca wszedł w życie ważny etap reformy Państwowej Inspekcji Pracy.

Jednym z nowych rozwiązań jest możliwość wystąpienia do Głównego Inspektora Pracy o indywidualną interpretację dotyczącą kwalifikacji stosunku prawnego.

Podmiot podlegający kontroli PIP może przedstawić istniejący stan faktyczny albo zdarzenie przyszłe i zapytać, czy określony sposób wykonywania pracy prowadzi do powstania stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

We wniosku trzeba przedstawić okoliczności istotne dla oceny współpracy oraz własne stanowisko.

Interpretacja może zapewniać ochronę podmiotowi, który się do niej zastosował, pod warunkiem że opis przedstawiony we wniosku odpowiada rzeczywistym warunkom wykonywania pracy.

Reforma PIP ma szerszy zakres i wzmacnia narzędzia inspekcji służące przeciwdziałaniu sytuacjom, w których umowa cywilnoprawna jest stosowana mimo faktycznego występowania cech stosunku pracy.

Nie zmieniła się natomiast sama podstawowa definicja stosunku pracy zawarta w Kodeksie pracy.

Co to oznacza w praktyce? Nazwa umowy nadal nie rozstrzyga sama w sobie, czy dana osoba rzeczywiście jest zleceniobiorcą, przedsiębiorcą B2B czy pracownikiem.

Jeżeli sposób wykonywania pracy odpowiada cechom stosunku pracy, znaczenie ma rzeczywisty model współpracy. Przedsiębiorca może natomiast przed ukształtowaniem albo w trakcie określonej współpracy skorzystać z nowej instytucji interpretacji PIP.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 473), obowiązująca zasadniczo od 8 lipca 2026 r.


🗣️ Anty-SLAPP – nowa ochrona uczestników debaty publicznej

Obowiązuje od: 8 lipca 2026 r.

Od 8 lipca obowiązuje nowa ustawa dotycząca ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej.

Chodzi o przeciwdziałanie tzw. SLAPP-om – postępowaniom sądowym, których celem albo skutkiem może być przede wszystkim zastraszenie, obciążenie kosztami lub zniechęcenie osoby wypowiadającej się w sprawach mających znaczenie publiczne.

Nowe przepisy przewidują szczególne instrumenty procesowe, które mogą być stosowane w tego rodzaju sprawach, w tym rozwiązania pozwalające wcześniej reagować na oczywiście bezzasadne lub stanowiące nadużycie postępowania.

Regulacja wiąże się z wdrożeniem unijnego systemu ochrony przed strategicznymi powództwami zmierzającymi do tłumienia debaty publicznej.

Co to oznacza w praktyce? Dziennikarz, aktywista, organizacja społeczna, naukowiec czy inna osoba uczestnicząca w debacie publicznej otrzymuje dodatkowe instrumenty obrony w przypadku procesu wykorzystywanego przede wszystkim jako forma presji.

Nie oznacza to jednak immunitetu od odpowiedzialności za bezprawne wypowiedzi. Zasadne roszczenia dotyczące np. naruszenia dóbr osobistych nadal mogą być dochodzone.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych środkach ochrony w postępowaniach cywilnych dla osób uczestniczących w debacie publicznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 830), obowiązująca od 8 lipca 2026 r.; ustawa służy stosowaniu i wykonaniu rozwiązań wynikających z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1069.


🔎 Warto wiedzieć

🤒 Zasiłki chorobowe i macierzyńskie – prostsze przekazywanie dokumentów

Obowiązuje od: 1 lipca 2026 r.

Od lipca uproszczono część zasad przekazywania dokumentów potrzebnych do ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Znaczenie nadal ma to, kto jest płatnikiem konkretnego świadczenia – ZUS czy płatnik składek, np. pracodawca.

Nowe rozwiązania umożliwiają szersze elektroniczne przekazywanie dokumentów i ograniczają przypadki, w których trzeba powielać dokumentację znajdującą się już w systemie.

Co to oznacza w praktyce? Osoba ubiegająca się o zasiłek może w części przypadków uniknąć dodatkowej papierowej procedury. Nie oznacza to jednak, że od lipca wszystkie świadczenia przyznawane są automatycznie albo bez jakichkolwiek dokumentów.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2026 r. poz. 441), w części dotyczącej rozwiązań stosowanych od 1 lipca 2026 r.


💻 Podatki – lipcowy termin dla JPK_KR_PD

Termin istotny dla części podatników: 31 lipca 2026 r.

Lipiec był ważnym miesiącem dla podatników objętych kolejnym etapem cyfryzacji ksiąg rachunkowych.

W przypadku podmiotów objętych obowiązkiem przekazywania danych z ksiąg w formacie JPK_KR_PD ustawodawca powiązał obowiązek z elektronicznym przekazywaniem ustrukturyzowanych danych księgowych administracji skarbowej.

31 lipca był istotnym terminem przekazania ksiąg dla podatników objętych odpowiednim etapem regulacji.

Co to oznacza w praktyce? Nie należy interpretować tego jako obowiązku dotyczącego każdego przedsiębiorcy od 31 lipca.

System jest wdrażany etapami. Przedsiębiorca powinien więc ustalić, czy znajduje się już w grupie objętej obowiązkiem oraz jakie dokładnie struktury danych musi przekazać.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 15 maja 2026 r. zmieniająca przepisy dotyczące obowiązku prowadzenia i przekazywania ksiąg podatkowych w postaci elektronicznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 779), w związku z przepisami ustaw o podatku dochodowym oraz aktami wykonawczymi dotyczącymi struktur JPK.


🏗️ Zamówienia publiczne – wykonawca może uzyskać certyfikat

Obowiązuje od: 12 lipca 2026 r.

12 lipca weszła w życie ustawa o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych.

Certyfikacja jest dobrowolna. Jej podstawowym celem jest ograniczenie konieczności wielokrotnego przedstawiania przez przedsiębiorców podobnego zestawu dokumentów w kolejnych postępowaniach.

Certyfikat może służyć do wykazania m.in.:

Co to oznacza w praktyce? Przedsiębiorca regularnie uczestniczący w przetargach publicznych może uzyskać jeden dokument wykorzystywany następnie w kolejnych postępowaniach w zakresie objętym certyfikatem.

Brak certyfikatu nie oznacza jednak zakazu startowania w zamówieniach publicznych – system ma charakter dobrowolny.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1235), obowiązująca od 12 lipca 2026 r.; rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 22 maja 2026 r. dotyczące postępowania certyfikacyjnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 709).


⚖️ Postępowanie karne – silniejsza kontrola odmowy dopuszczenia przedstawiciela

Obowiązuje od: 21 lipca 2026 r.

Zmieniły się przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące udziału przedstawiciela osoby niebędącej stroną postępowania.

W postępowaniu przygotowawczym rozstrzygnięcie prokuratora odmawiające dopuszczenia przedstawiciela może zostać poddane kontroli sądowej.

Zażalenie rozpoznaje sąd rejonowy właściwy ze względu na miejsce prowadzenia postępowania.

Co to oznacza w praktyce? Ostateczna ocena zasadności odmowy nie pozostaje wyłącznie w strukturze prokuratury. Osoba, której odmówiono korzystania z przedstawiciela w sytuacji przewidzianej ustawą, uzyskuje możliwość kontroli rozstrzygnięcia przez niezależny sąd.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2026 r. poz. 901), obowiązująca od 21 lipca 2026 r.


🩺 Medycyna pracy – kolejne dokumenty mogą być elektroniczne

Obowiązuje od: 18 lipca 2026 r.

Kolejny etap cyfryzacji objął medycynę pracy.

Od 18 lipca określone zalecenia wydawane w związku z profilaktycznymi badaniami pracowników mogą być sporządzane elektronicznie.

Jest to część szerszej reformy stopniowo przenoszącej dokumentację medycyny pracy do systemów elektronicznych. Kolejne etapy dotyczą także elektronicznego wystawiania orzeczeń.

Co to oznacza w praktyce? Zmienia się przede wszystkim forma dokumentacji i sposób jej przekazywania. Nie oznacza to zmiany kryteriów medycznych decydujących o zdolności pracownika do wykonywania określonej pracy.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 2026 r. poz. 456).


📍 Prawo lokalne — Trójmiasto

🌉 Pomorze – prawna podstawa dla związku metropolitalnego

Obowiązuje od: 31 lipca 2026 r.

Jedna z najważniejszych lipcowych zmian z punktu widzenia Trójmiasta ma rangę ustawy.

31 lipca weszły w życie przepisy dotyczące związku metropolitalnego w województwie pomorskim.

Ustawa tworzy szczególne ramy prawne współpracy Gdańska, Gdyni, Sopotu i innych samorządów funkcjonalnie związanych z obszarem metropolitalnym.

Związek może realizować zadania o charakterze ponadlokalnym, czyli takie, które w praktyce trudno efektywnie prowadzić wyłącznie w granicach jednej gminy.

Szczególne znaczenie mają zagadnienia dotyczące m.in.:

Co to oznacza w praktyce? 31 lipca nie nastąpiło automatyczne połączenie Gdańska, Gdyni i Sopotu ani nie powstał nowy „superpowiat” zastępujący dotychczasowe samorządy.

Ustawa daje natomiast podstawę do stworzenia nowej struktury współpracy, która w kolejnych latach może mieć bardzo duże znaczenie np. dla wspólnego transportu czy planowania rozwoju całego obszaru metropolitalnego.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o związku metropolitalnym w województwie pomorskim (Dz.U. z 2026 r. poz. 912), obowiązująca od 31 lipca 2026 r.


🧒 Sopot – zaczął obowiązywać nowy statut Żłobka „Puchatek”

Obowiązuje od: 3 lipca 2026 r.

To zmiana, którą celowo zapowiedzieliśmy już w zestawieniu czerwcowym.

Rada Miasta Sopotu przyjęła nowy statut samorządowego Żłobka „Puchatek” jeszcze 28 maja. Uchwała została jednak ogłoszona 18 czerwca i otrzymała 14-dniowy okres vacatio legis.

W konsekwencji rzeczywistą datą wejścia aktu w życie był 3 lipca 2026 r.

Statut reguluje m.in. organizację żłobka, jego zadania oraz podstawowe zasady korzystania z miejskiej instytucji opieki nad dziećmi.

Co to oznacza w praktyce? Rodzice korzystający ze żłobka albo ubiegający się o przyjęcie dziecka powinni od lipca odnosić się do nowego statutu, a nie do wcześniej obowiązującego dokumentu.

Jest to również dobry przykład naszej metodologii: akt został przyjęty w maju i opublikowany w czerwcu, ale zmianą prawa obowiązującego stał się dopiero w lipcu.

Podstawa prawna: uchwała nr XXIII/283/2026 Rady Miasta Sopotu z dnia 28 maja 2026 r. w sprawie ustalenia statutu samorządowego Żłobka „Puchatek” w Sopocie (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2026 r. poz. 2594).


🌍 Zmiany ważne w szerszym kontekście

🛡️ Infrastruktura krytyczna – nowe przepisy dotyczące odporności państwa

Obowiązuje od: 4 lipca 2026 r.

4 lipca weszła w życie duża nowelizacja ustawy o zarządzaniu kryzysowym.

Jej celem jest m.in. wdrożenie europejskich zasad dotyczących odporności podmiotów krytycznych.

System obejmuje podmioty świadczące usługi, których poważne zakłócenie mogłoby wpływać na funkcjonowanie społeczeństwa, gospodarki albo państwa.

Chodzi m.in. o wybrane podmioty z sektorów takich jak:

Nowe przepisy dotyczą m.in. identyfikowania podmiotów krytycznych, oceny ryzyka, obowiązków w zakresie odporności oraz reagowania na poważne incydenty.

Co to oznacza w praktyce? Dla zwykłego mieszkańca zmiana jest mało widoczna na co dzień. Jej znaczenie polega przede wszystkim na zwiększeniu odporności usług, bez których trudno funkcjonować podczas awarii, katastrofy, sabotażu lub innego kryzysu.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 815), obowiązująca od 4 lipca 2026 r.; regulacja jest związana z wdrożeniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2557 w sprawie odporności podmiotów krytycznych.


🇪🇺 Dane – Polska wdrożyła system wynikający z Data Governance Act

Obowiązuje od: 23 lipca 2026 r.

23 lipca zaczęła obowiązywać ustawa o zarządzaniu danymi.

Jej zadaniem jest stworzenie krajowej infrastruktury prawnej potrzebnej do stosowania unijnego Data Governance Act.

Przepisy dotyczą przede wszystkim ponownego wykorzystywania określonych danych znajdujących się w posiadaniu podmiotów sektora publicznego, usług pośrednictwa danych oraz tzw. altruizmu danych.

Ustawa określa również właściwość organów krajowych oraz zasady funkcjonowania punktów informacyjnych i procedur związanych z udostępnianiem danych.

Co to oznacza w praktyce? Nie jest to ustawa polegająca na swobodnym otwarciu państwowych baz danych.

Jej celem jest stworzenie kontrolowanych mechanizmów umożliwiających bezpieczne wykorzystywanie danych – w tym przez przedsiębiorców, instytucje badawcze i inne podmioty – z zachowaniem ograniczeń wynikających m.in. z ochrony danych osobowych i tajemnic prawnie chronionych.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 27 marca 2026 r. o zarządzaniu danymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 548), obowiązująca od 23 lipca 2026 r.; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/868, tzw. Data Governance Act.


🪖 Wojskowa Akademia Medyczna – nowa uczelnia została utworzona 1 lipca

Utworzona z dniem: 1 lipca 2026 r.

W czerwcu weszła w życie ustawa organizacyjna dotycząca Wojskowej Akademii Medycznej. Samą uczelnię ustawodawca utworzył jednak dopiero z dniem 1 lipca.

Akademia ma kształcić kadry medyczne z uwzględnieniem potrzeb Sił Zbrojnych.

Chodzi m.in. o przygotowanie lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarek, ratowników medycznych, farmaceutów i przedstawicieli innych zawodów medycznych do działania w systemie wojskowym.

Co to oznacza w praktyce? Lipiec jest właściwym miesiącem do odnotowania powstania uczelni, mimo że sama ustawa tworząca jej podstawy prawne zaczęła obowiązywać jeszcze w czerwcu.

Nie należy natomiast utożsamiać daty prawnego utworzenia Akademii z natychmiastowym uruchomieniem wszystkich kierunków, struktur organizacyjnych i pełnego procesu kształcenia.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o utworzeniu Wojskowej Akademii Medycznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 821), w szczególności art. 1 przewidujący utworzenie Akademii z dniem 1 lipca 2026 r.


🔧 Zmiany branżowe

⚡ Energetyka – kolejny pakiet deregulacyjny

Obowiązuje zasadniczo od: 21 lipca 2026 r.

W drugiej połowie lipca weszła w życie zasadnicza część kolejnej nowelizacji dotyczącej sektora energetycznego.

Zmiany są rozbudowane i obejmują kilka ustaw regulujących funkcjonowanie rynku energii.

Ich wspólnym kierunkiem jest ograniczanie części obowiązków administracyjnych i upraszczanie procedur dotyczących działalności przedsiębiorstw energetycznych oraz inwestycji.

Część rozwiązań ma jednak odrębne terminy wejścia w życie, sięgające 2027 i 2028 roku.

Co to oznacza w praktyce? Nie jest to jedna prosta zmiana w rachunku za prąd albo jedna nowa ulga dla gospodarstwa domowego.

Jest to przede wszystkim reforma otoczenia regulacyjnego przedsiębiorstw energetycznych i inwestorów, której część skutków dla odbiorców będzie widoczna dopiero po wdrożeniu kolejnych etapów.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. zmieniająca przepisy dotyczące sektora energetycznego (Dz.U. z 2026 r. poz. 900), zasadniczo obowiązująca od 21 lipca 2026 r., z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.


🚘 Drogi i transport – pierwszy etap kolejnej nowelizacji

Część przepisów obowiązuje od: 23 lipca 2026 r.

W lipcu zaczął obowiązywać także pierwszy pakiet przepisów dużej ustawy zmieniającej regulacje dotyczące dróg publicznych oraz kilku innych obszarów związanych z transportem i ochroną środowiska.

Zasadnicza część ustawy otrzymała późniejszy termin wejścia w życie, ale ustawodawca wyodrębnił przepisy obowiązujące już od 23 lipca.

Co to oznacza w praktyce? Nie należy przedstawiać 23 lipca jako daty wejścia w życie całej reformy drogowej. W lipcu zaczął obowiązywać jedynie wybrany, wcześniejszy etap zmian.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 982), której wybrane przepisy obowiązują od 23 lipca 2026 r., a zasadnicza część wchodzi w życie w późniejszym terminie.


🏛️ Zmiany techniczne i organizacyjne

📱 mObywatel – zmieniono katalog danych dostępnych z rejestrów publicznych

Obowiązuje zasadniczo od: 11 lipca 2026 r.

Zmodyfikowano rozporządzenie regulujące zakres danych oraz wykaz rejestrów publicznych i systemów teleinformatycznych, z których informacje mogą być pobierane przez użytkownika aplikacji mObywatel.

Jest to jeden z technicznych elementów dalszego rozwoju aplikacji jako cyfrowego punktu dostępu obywatela do państwowych rejestrów.

Rozporządzenie ma kilka odrębnych terminów wejścia w życie dla poszczególnych zmian, dlatego nie wszystkie rozwiązania przewidziane w dokumencie zaczęły funkcjonować dokładnie 11 lipca.

Co to oznacza w praktyce? Zakres informacji możliwych do wykorzystywania w mObywatelu stopniowo się rozszerza, ale sama publikacja rozporządzenia nie oznacza natychmiastowego uruchomienia każdej wymienionej w nim funkcji aplikacji.

Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 czerwca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu danych i wykazu rejestrów publicznych oraz systemów teleinformatycznych podmiotów publicznych, z których użytkownik aplikacji mObywatel może pobrać dane (Dz.U. z 2026 r. poz. 852), zasadniczo obowiązujące od 11 lipca 2026 r., z wyjątkami dotyczącymi poszczególnych przepisów.


👨‍⚖️ Kuratorzy sądowi – zmiany organizacyjne i nowe dokumenty

Obowiązuje zasadniczo od: 1 lipca 2026 r.

Od lipca obowiązuje kolejna nowelizacja dotycząca kuratorów sądowych.

Regulacja porządkuje szereg kwestii organizacyjnych związanych z wykonywaniem służby kuratorskiej i funkcjonowaniem kuratorskiej służby sądowej.

Zmiany obejmują również rozwiązania dotyczące dokumentów służbowych poszczególnych kategorii kuratorów.

Co to oznacza w praktyce? Jest to zmiana istotna głównie dla samej kuratorskiej służby sądowej i administracji wymiaru sprawiedliwości. Dla obywatela pozostającego pod dozorem lub nadzorem kuratora jej znaczenie jest przede wszystkim pośrednie.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 30 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o kuratorach sądowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 794), zasadniczo obowiązująca od 1 lipca 2026 r.


🎓 Województwa – nowe zespoły koordynujące politykę umiejętności

Obowiązuje od: 1 lipca 2026 r.

Od lipca funkcjonują nowe rozwiązania dotyczące koordynowania polityki umiejętności na poziomie województw.

Przepisy tworzą wojewódzkie zespoły koordynacji, których zadaniem jest łączenie działań dotyczących m.in. edukacji, szkolnictwa zawodowego, rynku pracy i rozwijania kwalifikacji potrzebnych w gospodarce.

Regulacja jest powiązana z realizacją zobowiązań wynikających z Krajowego Planu Odbudowy.

Co to oznacza w praktyce? Dla ucznia, pracownika albo przedsiębiorcy zmiana nie tworzy bezpośrednio nowego świadczenia czy uprawnienia.

Ma natomiast poprawić koordynację regionalnej polityki edukacyjnej i rynku pracy, tak aby oferta kształcenia i szkoleń lepiej odpowiadała potrzebom poszczególnych województw.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 27 lutego 2026 r. zmieniająca przepisy dotyczące koordynacji polityki umiejętności (Dz.U. z 2026 r. poz. 451), w części obowiązującej od 1 lipca 2026 r.


🗳️ Akty jednorazowe i czasowe

🚧 Granica z Białorusią – przedłużono czasowe ograniczenie dotyczące składania wniosków o ochronę

Decyzje podjęto w lipcu 2026 r.

W lipcu ponownie zastosowano szczególny mechanizm dotyczący czasowego ograniczenia możliwości składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Białorusią.

Sejm wyraził zgodę na kontynuację rozwiązania, a następnie wydano odpowiedni akt wykonawczy.

Ograniczenie zostało przedłużone na kolejny 60-dniowy okres.

Nie oznacza ono jednak całkowitego zawieszenia prawa do ochrony międzynarodowej. Przepisy przewidują przypadki, w których wniosek nadal powinien zostać przyjęty, w szczególności z uwagi na określone szczególne okoliczności dotyczące danej osoby.

Co to oznacza w praktyce? Jest to regulacja czasowa, związana z konkretną sytuacją na granicy polsko-białoruskiej. Po zakończeniu okresu obowiązywania potrzebna jest kolejna decyzja, jeżeli ograniczenie ma zostać utrzymane.

Podstawa prawna: uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 lipca 2026 r. dotycząca przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2026 r. w tej sprawie (Dz.U. z 2026 r. poz. 945).


🗳️ Przedterminowe wybory – kolejne jednorazowe rozporządzenia

W lipcu wydano również kilka rozporządzeń Prezesa Rady Ministrów zarządzających przedterminowe wybory w konkretnych gminach.

Dotyczyły one m.in. wyborów:

Są to typowe akty jednorazowe. Formalnie należą do obowiązującego systemu prawnego, ale ich znaczenie koncentruje się wokół przeprowadzenia jednego konkretnego procesu wyborczego.

Co to oznacza w praktyce? Tego rodzaju rozporządzeń nie traktujemy na równi z ustawami zmieniającymi prawa pracowników, podatników czy konsumentów. Po przeprowadzeniu danych wyborów zasadniczy cel aktu zostaje wyczerpany.

Podstawa prawna: m.in. rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 lipca 2026 r. w sprawie przedterminowych wyborów burmistrza Sobótki (Dz.U. z 2026 r. poz. 899), rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2026 r. dotyczące przedterminowych wyborów wójta gminy Rokietnica (Dz.U. z 2026 r. poz. 973) oraz rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 lipca 2026 r. dotyczące przedterminowych wyborów burmistrza Tyczyna (Dz.U. z 2026 r. poz. 993).


⏳ Co wydarzyło się w lipcu, ale główny skutek pojawił się później?

🤖 Systemy sztucznej inteligencji – ustawa opublikowana w lipcu, zasadniczo od sierpnia

W lipcu opublikowano polską ustawę tworzącą krajowe rozwiązania potrzebne do stosowania unijnego AI Act.

Ustawa określa przede wszystkim system instytucjonalny, właściwość organów oraz procedury związane z nadzorem nad systemami sztucznej inteligencji.

Nie należy jednak zaliczać całej reformy do zmian obowiązujących w lipcu.

Zasadniczy termin wejścia ustawy w życie przypada na 11 sierpnia 2026 r., a część przepisów ma jeszcze późniejsze terminy.

Co to oznacza w praktyce? Sam fakt opublikowania ustawy w Dzienniku Ustaw pod koniec lipca nie oznaczał jeszcze, że od tego dnia przedsiębiorcy i administracja musieli stosować cały nowy krajowy system nadzoru nad AI.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. z 2026 r. poz. 1003), zasadniczo obowiązująca od 11 sierpnia 2026 r., z odrębnymi terminami dla części przepisów.


🏦 Kredyty frankowe – ustawa opublikowana w lipcu, ale zmiany procesowe od sierpnia

23 lipca opublikowano ustawę dotyczącą szczególnych rozwiązań w sprawach kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego.

Ustawa ma znaczenie przede wszystkim dla postępowań sądowych pomiędzy bankami a konsumentami.

Wprowadza szczególne rozwiązania proceduralne, których celem jest sprawniejsze prowadzenie bardzo dużej liczby spraw frankowych znajdujących się w polskich sądach.

Zasadniczy termin wejścia w życie ustawy przypada jednak dopiero na 7 sierpnia 2026 r.

Co to oznacza w praktyce? Lipcowa publikacja nie oznaczała jeszcze automatycznej zmiany zasad prowadzenia wszystkich postępowań frankowych. Do miesięcznego zestawienia zmian obowiązujących właściwym miesiącem dla tej ustawy jest przede wszystkim sierpień.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 29 maja 2026 r. dotycząca szczególnych rozwiązań w sprawach kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985), obowiązująca zasadniczo od 7 sierpnia 2026 r.


🧓 Opieka długoterminowa nad osobami starszymi – publikacja w lipcu, wejście w życie w sierpniu

23 lipca opublikowano również ustawę dotyczącą koordynacji opieki długoterminowej nad osobami starszymi.

Regulacja ma uporządkować współpracę różnych elementów systemu opieki i pomocy kierowanej do seniorów.

Mimo lipcowej publikacji ustawa zasadniczo wchodzi w życie 7 sierpnia 2026 r.

Co to oznacza w praktyce? Również tej reformy nie należy przedstawiać jako zmiany, która zaczęła obowiązywać 23 lipca tylko dlatego, że wtedy pojawiła się w Dzienniku Ustaw.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. dotycząca koordynacji opieki długoterminowej nad osobami starszymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 986), zasadniczo obowiązująca od 7 sierpnia 2026 r.


🚌 Gdańsk – nowe ceny biletów przyjęto w lipcu, ale zaczęły obowiązywać w sierpniu

W lipcu opublikowano również nowe regulacje dotyczące taryfy komunikacji miejskiej w Gdańsku.

Nowe stawki zostały formalnie ustalone jeszcze w lipcu, ale akt wszedł w życie dopiero 4 sierpnia 2026 r.

Zmiany obejmują m.in. ceny biletów jednorazowych, czasowych i okresowych.

Co to oznacza w praktyce? Pasażer korzystający z komunikacji miejskiej jeszcze pod koniec lipca nie powinien stosować nowych sierpniowych cen tylko dlatego, że odpowiedni akt został już opublikowany.

To kolejny przykład pokazujący różnicę pomiędzy ogłoszeniem prawa a jego wejściem w życie.

Podstawa prawna: zarządzenie nr 1218/26 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 16 lipca 2026 r. dotyczące opłat za przewozy środkami gminnego transportu zbiorowego (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2026 r. poz. 3069), obowiązujące od 4 sierpnia 2026 r.

Co miesiąc sprawdzamy, co naprawdę zmieniło się w prawie

Lipiec po raz kolejny pokazuje, dlaczego miesięczne zestawienie zmian prawnych nie może polegać wyłącznie na przejrzeniu numerów Dziennika Ustaw opublikowanych pomiędzy 1 a 31 lipca.

Przepisy dotyczące certyfikacji wykonawców zamówień publicznych zostały uchwalone jeszcze w sierpniu 2025 roku, ale system zaczął obowiązywać dopiero 12 lipca 2026 roku.

Reforma Państwowej Inspekcji Pracy została uchwalona w marcu, a jej zasadniczy lipcowy etap rozpoczął się 8 lipca.

Podobnie wygląda reforma e-zdrowia: pierwsza część regulacji zaczęła obowiązywać 17 czerwca, ale zasadnicza część ustawy dopiero 1 lipca.

Jeszcze bardziej wyrazistym przykładem są zakupy internetowe spoza Unii Europejskiej. Podstawowe unijne rozporządzenie zmieniające system zwolnień celnych przyjęto w lutym, ale realny skutek dla rynku e-commerce pojawił się dopiero 1 lipca.

Z drugiej strony w samym lipcu opublikowano kilka bardzo ważnych ustaw, których nie należy jeszcze traktować jako lipcowych zmian prawa obowiązującego.

Dotyczy to m.in. polskiej ustawy o systemach sztucznej inteligencji, szczególnych przepisów dotyczących spraw frankowych czy koordynacji opieki długoterminowej nad osobami starszymi. Zasadnicze skutki tych regulacji zostały przesunięte na sierpień albo jeszcze późniejsze terminy.

Lipiec pokazuje również dalszą cyfryzację państwa. Publiczne umowy trafiają do centralnego rejestru, dokumentacja związana z medycyną pracy staje się elektroniczna, system ochrony zdrowia rozwija usługi zdalne, a administracja skarbowa otrzymuje coraz większą część dokumentacji przedsiębiorców w ustrukturyzowanej postaci.

Jednocześnie pojawiają się regulacje, których znaczenie wykracza poza zwykłe usprawnienie procedury. Reforma PIP dotyczy granicy pomiędzy umową cywilnoprawną a zatrudnieniem pracowniczym. Ustawa anty-SLAPP dotyczy granic ochrony debaty publicznej. Reforma zarządzania kryzysowego ma zwiększać odporność usług podstawowych, a ustawa o danych tworzy nowe ramy prawne dla gospodarki opartej na informacjach.

Na Pomorzu szczególną pozycję zajmuje ustawa metropolitalna. Jej skutki nie będą natychmiastowe, ale ustanowienie odrębnej podstawy prawnej dla metropolitalnej współpracy samorządów może w przyszłości wpływać na transport, planowanie przestrzenne i funkcjonowanie całego obszaru Trójmiasta.

Dlatego nadal najważniejsze pozostają trzy pytania:

Co się zmieniło? Kogo to dotyczy? Co ta zmiana oznacza w praktyce?

Śledzimy przy tym zarówno ustawy i rozporządzenia obowiązujące w całej Polsce, prawo Unii Europejskiej, jak i prawo lokalne na Pomorzu – ze szczególnym uwzględnieniem Gdańska, Gdyni i Sopotu.

Akty jednorazowe, czasowe, organizacyjne i techniczne odnotowujemy oddzielnie. Formalnie również zmieniają obowiązujący stan prawny, ale ich praktyczne znaczenie jest inne niż regulacji dotyczących konsumentów, pracowników, przedsiębiorców, świadczeń publicznych, wymiaru sprawiedliwości czy praw właścicieli nieruchomości.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.