Prawo po ludzku. Co zmieniło się w styczniu 2026 roku?
Początek roku tradycyjnie oznacza sporo zmian w przepisach. Część z nich dotyczy niemal każdego z nas — pracy, podatków, mieszkania, opieki zdrowotnej czy kontaktów z urzędem. Inne odnoszą się do konkretnych zawodów, branż albo sposobu działania administracji.
W naszym zestawieniu nie próbujemy opisać wszystkiego, co znalazło się w Dzienniku Ustaw. Interesuje nas przede wszystkim to, co nowy przepis rzeczywiście zmienia w życiu obywatela.
Patrzymy przy tym na datę wejścia przepisów w życie, a nie tylko na moment ich uchwalenia czy opublikowania. Dlatego w styczniowym zestawieniu pojawiają się również ustawy i rozporządzenia ogłoszone jeszcze w 2025 roku.
⭐ Najważniejsze zmiany
💻 e-Doręczenia stają się podstawowym sposobem elektronicznego kontaktu z urzędem
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Z końcem 2025 roku zakończył się okres przejściowy związany z wprowadzaniem e-Doręczeń. Od początku stycznia to właśnie ten system jest podstawowym sposobem elektronicznej korespondencji między urzędami a obywatelami i przedsiębiorcami, chyba że szczególny przepis pozwala na zastosowanie innej drogi.
e-Doręczenie ma pełnić w świecie cyfrowym podobną funkcję jak tradycyjny list polecony za potwierdzeniem odbioru. Pozwala ustalić, kiedy pismo zostało wysłane i doręczone, co ma szczególne znaczenie przy liczeniu terminów urzędowych.
Co to oznacza w praktyce? Jeżeli coraz więcej spraw załatwiamy elektronicznie, warto sprawdzić, czy posiadamy aktywny adres do e-Doręczeń i czy urząd, z którym się kontaktujemy, korzysta już z tego systemu. Nie oznacza to natomiast, że każdy obywatel został zmuszony do rezygnacji z tradycyjnych listów.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 3) oraz ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1841).
💼 Umowa zlecenia i działalność gospodarcza mogą zwiększyć staż pracy
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r. w sektorze publicznym; od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców
To jedna z bardziej odczuwalnych zmian w prawie pracy. Dotychczas osoba, która przez kilka lat prowadziła działalność gospodarczą albo wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia, mogła mieć duże doświadczenie zawodowe, ale okres ten nie był traktowany tak samo jak zatrudnienie na umowie o pracę przy ustalaniu stażu pracowniczego.
Nowe przepisy pozwalają uwzględniać określone okresy prowadzenia działalności gospodarczej oraz wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych. W sektorze publicznym nowe zasady obowiązują od 1 stycznia, a u pracodawców prywatnych zaczną być stosowane od 1 maja 2026 roku. Co istotne, w wielu przypadkach potwierdzeniem wcześniejszej aktywności będzie specjalne zaświadczenie z ZUS.
Co to oznacza w praktyce? Wieloletnia praca poza klasycznym etatem przestaje być z punktu widzenia stażu pracowniczego „niewidoczna”. Może to wpływać na uprawnienia uzależnione od długości stażu pracy.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1423).
💰 Minimalne wynagrodzenie wzrosło do 4806 zł
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Od początku roku minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4806 zł brutto miesięcznie. Minimalna stawka godzinowa stosowana do określonych umów cywilnoprawnych wynosi natomiast 31,40 zł brutto.
Dla pracownika zatrudnionego na pełen etat oznacza to, że jego wynagrodzenie nie może być niższe od ustawowego minimum. Przy zatrudnieniu w niepełnym wymiarze kwota jest ustalana proporcjonalnie.
Co to oznacza w praktyce? Wzrost płacy minimalnej ma znaczenie nie tylko dla osób otrzymujących najniższe wynagrodzenie. Jej wysokość jest punktem odniesienia dla wielu innych świadczeń, limitów i należności określonych w przepisach.
Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1242).
🧾 Wyższy limit zwolnienia z VAT
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Drobni przedsiębiorcy otrzymali wyższy limit pozwalający na korzystanie ze zwolnienia podmiotowego z VAT. Zamiast dotychczasowych 200 000 zł, zasadniczy limit sprzedaży wynosi obecnie 240 000 zł rocznie.
Nie oznacza to, że każdy przedsiębiorca z obrotami poniżej tej kwoty automatycznie jest zwolniony z VAT — ustawa przewiduje działalności, w przypadku których zwolnienie nie ma zastosowania. Dla dużej części mikroprzedsiębiorców podwyższenie limitu oznacza jednak możliwość dłuższego pozostawania poza VAT.
Co to oznacza w praktyce? Firma zbliżająca się w poprzednich latach do granicy 200 tys. zł sprzedaży ma obecnie większy margines, zanim samo przekroczenie limitu spowoduje utratę zwolnienia.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2025 r. poz. 896).
🧑💻 Łatwiej prowadzić działalność nierejestrowaną
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Zmienił się sposób liczenia limitu przychodów z działalności nierejestrowanej. Do końca 2025 roku trzeba było pilnować limitu w każdym miesiącu. Obecnie limit jest kwartalny.
To rozwiązanie jest korzystniejsze zwłaszcza dla osób prowadzących drobną działalność sezonową albo uzyskujących nieregularne przychody.
Co to oznacza w praktyce? Jeden lepszy miesiąc nie musi już automatycznie oznaczać przekroczenia limitu, jeżeli w całym kwartale dana osoba mieści się w ustawowej granicy.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych oraz wsparcia przedsiębiorczości (Dz.U. z 2025 r. poz. 1168) – art. 5.
📱 Więcej spraw pracowniczych można załatwić elektronicznie
Obowiązuje od: 27 stycznia 2026 r.
Kodeks pracy został dostosowany do coraz powszechniejszego elektronicznego obiegu dokumentów. W szeregu przypadków, w których dotychczas przepisy wymagały pisemnego wniosku lub informacji, pracownik może posłużyć się postacią papierową albo elektroniczną.
Nowelizacja rozwiązała też praktyczny problem dotyczący ekwiwalentu za niewykorzystany urlop po ustaniu zatrudnienia. Co do zasady ma on zostać wypłacony w terminie wypłaty wynagrodzenia. Jeżeli jednak ten termin przypada przed rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy, pracodawca ma na wypłatę ekwiwalentu 10 dni od zakończenia zatrudnienia.
Co to oznacza w praktyce? Mniej dokumentów trzeba będzie przekazywać pracodawcy w klasycznej papierowej formie, a termin wypłaty pieniędzy za niewykorzystany urlop jest obecnie wyraźniej określony.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 25).
👨👩👧 Zasiłek pogrzebowy wzrósł z 4000 do 7000 zł
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Po wielu latach zmieniła się wysokość zasiłku pogrzebowego. Obecnie wynosi on 7000 zł, podczas gdy wcześniej było to 4000 zł.
Jeżeli pogrzeb finansuje osoba spoza rodziny albo określona instytucja, wysokość zasiłku odpowiada udokumentowanym kosztom, ale nie może przekroczyć 7000 zł. Dla ustalenia wysokości świadczenia znaczenie ma data śmierci, a nie data późniejszego złożenia wniosku.
Co to oznacza w praktyce? Jeżeli śmierć nastąpiła od 1 stycznia 2026 roku, stosowana jest już nowa, wyższa kwota zasiłku.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 9 maja 2025 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 718).
🧾 Spóźnienie ze zgłoszeniem spadku nie zawsze oznacza utratę zwolnienia
Obowiązuje od: 7 stycznia 2026 r.
Osoby otrzymujące spadek lub darowiznę od najbliższej rodziny mogą korzystać z bardzo szerokiego zwolnienia z podatku, ale w określonych sytuacjach muszą w odpowiednim terminie zgłosić nabycie majątku fiskusowi. Dotychczas uchybienie terminowi mogło prowadzić do bardzo dotkliwego skutku — utraty zwolnienia.
Od stycznia sytuacja podatnika jest korzystniejsza. Jeżeli wykaże, że termin został przekroczony bez jego winy, może wystąpić o jego przywrócenie.
Nie jest to automatyczna możliwość naprawienia każdego spóźnienia. Podatnik musi uprawdopodobnić, że nie dochował terminu z przyczyn, za które nie odpowiada.
Co to oznacza w praktyce? Błąd związany z terminem nie musi już bezwzględnie oznaczać konieczności zapłaty podatku, jeżeli podatnik rzeczywiście nie ponosi winy za jego przekroczenie.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2025 r. poz. 1854).
🏠 Więcej drobnych inwestycji objętych uproszczonymi procedurami budowlanymi
Zasadnicza część zmian obowiązuje od: 7 stycznia 2026 r.
Duża nowelizacja Prawa budowlanego rozszerzyła i uporządkowała katalog obiektów realizowanych na podstawie zgłoszenia albo bez pozwolenia na budowę.
Z punktu widzenia właścicieli domów szczególnie interesujące są zmiany dotyczące mniejszych obiektów. Ustawa reguluje m.in. przydomowe tarasy naziemne, zbiorniki na wodę opadową lub roztopową oraz baseny i oczka wodne. W odpowiednich kategoriach znalazły się m.in. baseny i oczka wodne o powierzchni do 50 m² przy domach jednorodzinnych i budynkach rekreacji indywidualnej oraz niewielkie zbiorniki na deszczówkę.
Co to oznacza w praktyce? Przed rozpoczęciem niewielkiej inwestycji na działce warto ponownie sprawdzić przepisy. To, co wcześniej wymagało bardziej rozbudowanej procedury, może obecnie podlegać zgłoszeniu albo być z niego zwolnione. Nadal jednak znaczenie mają dokładne parametry obiektu.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1847).
🏢 Nowe zasady pełnomocnictw w spółdzielniach mieszkaniowych
Obowiązuje od: 28 stycznia 2026 r.
Zmieniły się zasady reprezentowania członka spółdzielni mieszkaniowej podczas walnego zgromadzenia. Pełnomocnikiem osoby fizycznej może być obecnie osoba bliska, adwokat lub radca prawny albo inny członek tej samej spółdzielni.
W przypadku osoby bliskiej potrzebne jest dodatkowe oświadczenie. Pełnomocnictwo i wymagane dokumenty trzeba dostarczyć spółdzielni najpóźniej trzy dni przed terminem walnego zgromadzenia.
Pełnomocnik nie może natomiast głosować w sprawach wyboru i odwołania członków rady nadzorczej oraz zarządu.
Co to oznacza w praktyce? Jeżeli nie możemy osobiście pojawić się na walnym zgromadzeniu, trzeba wcześniej sprawdzić, kto może nas reprezentować i odpowiednio wcześnie przekazać dokumenty spółdzielni.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 39).
🛒 Nowe zasady nadzoru nad bezpieczeństwem produktów
Obowiązuje od: 3 stycznia 2026 r.
Weszła w życie całkowicie nowa ustawa o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów. Jej zadaniem jest stworzenie krajowych zasad kontroli bezpieczeństwa produktów znajdujących się na rynku i dostosowanie polskiego systemu do nowych regulacji unijnych.
Ustawa obejmuje m.in. producentów, importerów, dystrybutorów oraz internetowe platformy handlowe.
Przepisy określają przede wszystkim, kto i w jaki sposób ma kontrolować rynek, jak organy mają reagować na produkty stwarzające zagrożenie oraz jakie działania mogą zostać podjęte, gdy niebezpieczny produkt trafi już do sprzedaży.
Co to oznacza w praktyce? Z perspektywy konsumenta szczególne znaczenie ma coraz większa rola zakupów internetowych. Produkt kupiony przez platformę internetową nie znajduje się poza systemem nadzoru tylko dlatego, że sprzedawca działa w sieci.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów (Dz.U. z 2025 r. poz. 1826).
❤️ Centralna e-rejestracja w ochronie zdrowia
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Rozpoczął się obowiązkowy etap wdrażania centralnej e-rejestracji. W pierwszej kolejności system obejmuje określone świadczenia, w tym część badań profilaktycznych oraz konsultacji specjalistycznych.
Pacjent może samodzielnie wybrać termin poprzez Internetowe Konto Pacjenta lub aplikację mojeIKP. Nie oznacza to jednak likwidacji tradycyjnego telefonu do przychodni — pracownik placówki może dokonać rejestracji w systemie w imieniu pacjenta.
Co to oznacza w praktyce? Docelowo zamiast dzwonić do kolejnych placówek w poszukiwaniu wolnego terminu, pacjent ma mieć możliwość znalezienia dostępnych świadczeń w jednym systemie.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1537) oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 grudnia 2025 r. w sprawie centralnej elektronicznej rejestracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 1871).
🏥 Jednolite standardy żywienia pacjentów w szpitalach
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Od początku 2026 roku obowiązuje jednolity standard organizacyjny żywienia pacjentów hospitalizowanych.
Nowe rozwiązanie ma ujednolicić wymagania dotyczące jakości i organizacji posiłków w szpitalach, tak aby sposób żywienia pacjentów nie zależał wyłącznie od praktyki konkretnej placówki.
Co to oznacza w praktyce? Żywienie pacjenta jest traktowane jako element procesu leczenia, a nie tylko dodatkowa usługa organizacyjna szpitala.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 grudnia 2025 r. w sprawie standardu organizacyjnego żywienia zbiorowego w podmiocie leczniczym wykonującym działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne (Dz.U. z 2025 r. poz. 1780).
🛡️ Surowsza reakcja na agresję w szpitalach, podczas akcji medycznych i w urzędach
Obowiązuje od: 2 stycznia 2026 r.
Zmiany w Kodeksie karnym i Kodeksie wykroczeń zwiększają odpowiedzialność za niektóre agresywne zachowania.
Zaostrzono m.in. odpowiedzialność za czyny narażające pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
Jednocześnie przepisy dotyczące zakłócania porządku rozszerzono wprost na zachowania w zakładzie leczniczym, podczas akcji medycznej oraz w siedzibach organów administracji publicznej.
Co to oznacza w praktyce? Ustawodawca wyraźniej traktuje agresję i poważne zakłócanie porządku w szpitalu, przy interwencji medycznej czy w urzędzie jako zachowania wymagające ostrzejszej reakcji.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks wykroczeń oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2025 r. poz. 1818).
🚗 Nielegalne wyścigi i celowy drift — surowsze przepisy
Zasadnicza część zmian obowiązuje od: 29 stycznia 2026 r.
Nowe przepisy wprowadzają osobną odpowiedzialność m.in. za celowe wprowadzenie pojazdu w poślizg na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu.
Uregulowano również odpowiedzialność związaną z nielegalnymi wyścigami i określonymi spotkaniami samochodowymi.
Co to oznacza w praktyce? Przepisy nie koncentrują się już wyłącznie na kierowcy przekraczającym prędkość. Odpowiedzialność obejmuje również organizowanie i świadome uczestniczenie w określonych formach nielegalnych wydarzeń motoryzacyjnych.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1872).
🔎 Warto wiedzieć
🧒 Obowiązkowe standardy opieki w żłobkach
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Standardy opieki nad dziećmi do lat trzech stały się obowiązkowe zarówno dla publicznych, jak i prywatnych żłobków, klubów dziecięcych oraz dziennych opiekunów.
Obejmują m.in. organizację opieki, wymagania odnoszące się do personelu, współpracę z rodzicami i monitorowanie jakości opieki.
W praktyce: rodzic wybierający placówkę nie jest już zdany wyłącznie na jej własne deklaracje dotyczące jakości — obowiązują wspólne minimalne standardy.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2024 r. w sprawie standardów opieki sprawowanej nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1882).
🚆 Większa ochrona osób dotkniętych inwestycją kolejową
Obowiązuje od: 29 stycznia 2026 r.
Zmiany w ustawie o transporcie kolejowym są techniczne z punktu widzenia inwestora, ale zawierają kilka istotnych rozwiązań dla właścicieli, najemców i przedsiębiorców.
Jeżeli ograniczenia związane z inwestycją kolejową spowodują spadek wartości nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty może w określonych warunkach żądać odszkodowania.
W określonych przypadkach inwestor może również pokryć najemcy koszt lokalu zamiennego nawet przez 12 miesięcy, gdy realizacja inwestycji uniemożliwia korzystanie z dotychczasowego mieszkania.
W praktyce: to regulacja sektorowa, która może mieć bardzo konkretne znaczenie dla osoby, której dom, mieszkanie albo lokal firmy znajdzie się bezpośrednio w obszarze dużej inwestycji kolejowej.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2026 r. poz. 41).
🔥 Korekty zasad wsparcia dotyczącego energii i bonu ciepłowniczego
Obowiązuje od: 14 stycznia 2026 r.
Ustawa przede wszystkim naprawia i porządkuje mechanizmy wcześniejszego wsparcia odbiorców energii.
Przedsiębiorcy otrzymali możliwość uzupełnienia lub poprawienia określonych informacji dotyczących pomocy, a sprzedawcy energii mają w określonych przypadkach korygować wcześniejsze rozliczenia.
Doprecyzowano też zasady bonu ciepłowniczego. Jeżeli w gminie nie działa odpowiedni system ciepłowniczy albo cena ciepła nie przekracza ustawowego progu, gmina ma o tym poinformować mieszkańców.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustaw w celu usprawnienia mechanizmów wsparcia odbiorców energii elektrycznej i ciepła (Dz.U. z 2026 r. poz. 32).
🤰 Opieka nad kobietą rodzącą również tam, gdzie do oddziału położniczego jest daleko
Obowiązuje od: 31 stycznia 2026 r.
Do świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego dodano nowy model opieki nad kobietą w ciąży lub rodzącą realizowany przez położną.
Rozwiązanie może być stosowane w określonych placówkach znajdujących się ponad 25 km od najbliższego szpitala prowadzącego hospitalizację położniczo-ginekologiczną.
Placówka musi dysponować odpowiednim wyposażeniem, położną, ratownikiem medycznym i całodobowym transportem.
W praktyce: rozwiązanie ma poprawić bezpieczeństwo kobiet mieszkających w miejscach, gdzie oddział położniczy znajduje się daleko.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 15 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 51).
🐦 Pięć gatunków ptaków nie jest już zwierzyną łowną
Obowiązuje od: 2 stycznia 2026 r.
Z listy gatunków łownych usunięto głowienkę, czernicę, łyskę, jarząbka i słonkę.
Dla większości obywateli nie jest to zmiana wpływająca na codzienne obowiązki, ale jest dobrym przykładem wykorzystania prawa łowieckiego jako instrumentu ochrony określonych populacji zwierząt.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 22 września 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1286) oraz powiązane rozporządzenie z dnia 22 września 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków wykonywania polowania i znakowania tusz (Dz.U. z 2025 r. poz. 1282).
🍄 Maczużnik bojowy znika z listy grzybów dopuszczonych do obrotu
Obowiązuje od: 18 stycznia 2026 r.
Z wykazu grzybów dopuszczonych do obrotu lub wykorzystywania do produkcji przetworów wykreślono maczużnika bojowego.
Produkty wprowadzone do obrotu wcześniej mogą pozostać w sprzedaży do wyczerpania zapasów, nie dłużej jednak niż do końca ich terminu przydatności lub trwałości.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 grudnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie grzybów dopuszczonych do obrotu lub produkcji przetworów grzybowych, środków spożywczych zawierających grzyby oraz uprawnień klasyfikatora grzybów i grzyboznawcy (Dz.U. z 2025 r. poz. 1797).
📍 Prawo lokalne — Trójmiasto
🚙 Gdynia: zmiany w Strefie Płatnego Parkowania
Obowiązuje od: 7 stycznia 2026 r.
Gdynia zmniejszyła obszar części stref płatnego parkowania, a w Strefie Żółtej skróciła godziny pobierania opłat.
W kilku dzielnicach opłaty są pobierane w dni robocze do godziny 18:00 zamiast 20:00.
Jednocześnie wzrosła opłata dodatkowa za brak prawidłowej opłaty za parkowanie — ze 150 do 200 zł.
W praktyce: dla części mieszkańców i kierowców oznacza to dwie godziny bezpłatnego parkowania więcej wieczorem, ale jednocześnie większą sankcję za brak biletu.
Podstawa prawna: uchwała nr XX/462/25 Rady Miasta Gdyni z dnia 25 czerwca 2025 r. w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania w Gdyni oraz wysokości stawek opłat za parkowanie i opłaty dodatkowej, sposobu ich pobierania oraz wprowadzenia opłaty dodatkowej.
👵 Gdańsk: nowe zasady odpłatności za usługi opiekuńcze
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Zmieniły się zasady odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania.
Usługi są bezpłatne dla osób mieszczących się do 150% właściwego kryterium dochodowego oraz dla osób, które ukończyły 95 lat.
Powyżej tego poziomu udział osoby korzystającej z usług stopniowo rośnie wraz z dochodem.
Podstawa prawna: uchwała nr XXII/537/25 Rady Miasta Gdańska z dnia 18 grudnia 2025 r. zmieniająca uchwałę w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2026 r. poz. 137).
🧳 Gdańsk: opłata miejscowa w 2026 roku
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Osoba fizyczna przebywająca w Gdańsku dłużej niż dobę w celach turystycznych, wypoczynkowych lub szkoleniowych podlega opłacie miejscowej w wysokości 3,46 zł za każdą rozpoczętą dobę pobytu.
To przykład lokalnego prawa, którego mieszkaniec miasta może niemal nie zauważyć, ale z którym zetknie się turysta oraz przedsiębiorca prowadzący hotel, apartament czy inną formę zakwaterowania.
Podstawa prawna: uchwała nr XX/438/25 Rady Miasta Gdańska z dnia 30 października 2025 r. w sprawie opłaty miejscowej.
♻️ Sopot: nowe deklaracje i stawki za odpady
Obowiązuje od: 1 stycznia 2026 r.
Od początku roku obowiązują nowe uchwały dotyczące gospodarowania odpadami, w tym formularzy deklaracji i wysokości opłat.
W przypadku nieruchomości zamieszkałych podstawą rozliczenia pozostaje m.in. zużycie wody.
Dla części właścicieli nieruchomości oznacza to konieczność aktualizacji deklaracji.
Podstawa prawna: uchwała nr XIII/140/2025 Rady Miasta Sopotu z dnia 20 maja 2025 r. w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wysokości i stawki, terminu, częstotliwości i trybu uiszczania tej opłaty oraz wzoru deklaracji dla nieruchomości zamieszkałych oraz uchwała nr XIII/141/2025 Rady Miasta Sopotu z dnia 20 maja 2025 r. dotycząca nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne.
🌍 Zmiany ważne w szerszym kontekście
💵 Budżet państwa na 2026 rok
Obowiązuje z mocą od: 1 stycznia 2026 r.
Ustawa budżetowa jest nową ustawą uchwalaną na każdy rok i określa podstawowe ramy finansowe działania państwa.
Na 2026 rok zaplanowano 647,2 mld zł dochodów, 918,94 mld zł wydatków oraz deficyt nieprzekraczający 271,74 mld zł.
W budżecie określono także poziom finansowania poszczególnych sektorów, programów wieloletnich, inwestycji publicznych oraz wynagrodzeń w sferze budżetowej.
W praktyce: ustawa budżetowa sama w sobie zazwyczaj nie daje obywatelowi konkretnego nowego prawa do świadczenia. Pokazuje natomiast, na jakie zadania państwo zamierza w danym roku przeznaczać pieniądze.
Podstawa prawna: ustawa budżetowa na rok 2026 z dnia 9 stycznia 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 62).
🌊 Większe uprawnienia Sił Zbrojnych dla ochrony bezpieczeństwa na Bałtyku
Obowiązuje od: 31 stycznia 2026 r.
Zmiany dotyczą bezpieczeństwa polskich obszarów morskich i infrastruktury krytycznej.
Przepisy odnoszą się m.in. do ochrony Baltic Pipe, morskich farm wiatrowych, podmorskich sieci elektroenergetycznych, światłowodów i rurociągów.
Dla przeciętnego mieszkańca nie oznacza to nowego obowiązku, ale dla regionu nadmorskiego jest to zmiana zdecydowanie warta odnotowania.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia działań Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa na polskich obszarach morskich oraz zapewnienia bezpieczeństwa na Morzu Bałtyckim (Dz.U. z 2026 r. poz. 50).
🛂 Przedłużenie ograniczenia składania wniosków o ochronę międzynarodową na granicy z Białorusią
Od: 21 stycznia 2026 r. na kolejne 60 dni
Rada Ministrów ponownie przedłużyła czasowe ograniczenie możliwości składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy polsko-białoruskiej.
Jest to kontynuacja rozwiązania obowiązującego od 2025 roku.
Nie jest to regulacja dotycząca codziennego życia większości obywateli, ale ze względu na znaczenie dla praw cudzoziemców i polityki granicznej warto ją odnotować.
Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2026 r. w sprawie przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (Dz.U. z 2026 r. poz. 58).
🏗️ Gminy mogą ustalać własne zasady umów urbanistycznych
Obowiązuje od: 27 stycznia 2026 r.
Rada gminy może obecnie przyjąć — w formie aktu prawa miejscowego — zasady określania postanowień umów urbanistycznych zawieranych w związku ze zintegrowanymi planami inwestycyjnymi.
Reguły mogą być zróżnicowane m.in. w zależności od rodzaju i parametrów inwestycji.
Dla większości mieszkańców jest to zmiana pośrednia. Może jednak wpływać na sposób negocjowania przez gminę z inwestorem budowy infrastruktury towarzyszącej dużej inwestycji.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2026 r. poz. 24).
🥛 Więcej środków na owoce, warzywa i mleko w szkołach
Obowiązuje od: 31 stycznia 2026 r.
Zmieniono finansowanie programu dostarczania dzieciom w szkołach owoców, warzyw, mleka i produktów mlecznych.
Program jest finansowany ze środków krajowych i unijnych.
Dla ucznia i rodzica nie oznacza to konieczności składania żadnego wniosku — zmiana dotyczy przede wszystkim sposobu finansowania programu przez państwo.
Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości środków finansowych przeznaczonych na wypłatę pomocy krajowej i pomocy unijnej w ramach finansowania programu dla szkół oraz wysokości stawek pomocy finansowej z tytułu realizacji działań w ramach tego programu w roku szkolnym 2025/2026 (Dz.U. z 2026 r. poz. 112).
🔧 Zmiany branżowe
🌱 Rolnictwo i środowisko
Nowe wymagania dotyczące komunalnych osadów ściekowych. Zaczęła obowiązywać zasadnicza część zmian określających m.in. procesy, którym muszą zostać poddane osady przed ich wykorzystaniem, zasady badań oraz metody referencyjne. To regulacja ważna dla oczyszczalni, laboratoriów i podmiotów wykorzystujących osady, ale mało istotna dla przeciętnego mieszkańca.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 31 grudnia 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 89).
Ochrona roślin przed agrofagami. Duża nowelizacja zmieniła przepisy dotyczące ochrony roślin, nasiennictwa, środków ochrony roślin i działania inspekcji. To przede wszystkim zmiana dla profesjonalnych uczestników rynku rolnego.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie roślin przed agrofagami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1709).
Mieszanki materiału siewnego. Usunięto jeden z dotychczasowych szczegółowych wymogów dotyczących mieszanek materiału siewnego.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie mieszanek materiału siewnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 98).
CBAM i system zarządzania emisjami. Zmieniono przepisy związane m.in. z unijnym mechanizmem dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ oraz organizacją obowiązków administracyjnych.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1863) oraz rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 2 stycznia 2026 r. dotyczące organu właściwego w sprawach statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM (Dz.U. z 2026 r. poz. 11).
Sprawozdawczość dotycząca biopaliw. Wprowadzono nowy wzór kwartalnego sprawozdania przekazywanego Prezesowi URE przez podmioty realizujące Narodowy Cel Wskaźnikowy.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 6 listopada 2025 r. w sprawie wzoru sprawozdania kwartalnego przekazywanego Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki przez podmiot realizujący Narodowy Cel Wskaźnikowy (Dz.U. z 2025 r. poz. 1618).
🚢 Transport
Klasyfikacja śródlądowych dróg wodnych. Zaktualizowano klasy i przebieg szeregu dróg wodnych.
Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 28).
Wykaz śródlądowych dróg wodnych. Równolegle zmieniono formalny wykaz akwenów posiadających status śródlądowych dróg wodnych.
Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie śródlądowych dróg wodnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 29).
Nowe formularze kart do tachografów. Zmieniono wzory wniosków dotyczących kart kierowcy, przedsiębiorstwa, warsztatu i kontroli.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kart do tachografów cyfrowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 56).
🎓 Edukacja i zawody
Finansowanie szkół i placówek. Uporządkowano reguły dotyczące dotacji dla nowo rozpoczynających działalność szkół i placówek oraz rozwiązania przejściowe dotyczące m.in. branżowych centrów umiejętności.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 17 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o finansowaniu zadań oświatowych oraz ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 34).
Kwalifikacje nauczycieli szkół artystycznych. Poszerzono katalog osób mogących prowadzić edukację zdrowotną i zaktualizowano część wymogów kwalifikacyjnych.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 12 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli szkół artystycznych i placówek artystycznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 45).
Finansowanie uczelni medycznych. Zmieniono algorytm podziału środków dla uczelni medycznych nadzorowanych przez ministra zdrowia.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu podziału środków finansowych dla uczelni medycznych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia (Dz.U. z 2026 r. poz. 40).
Kształcenie podyplomowe pielęgniarek i położnych. Nowe rozporządzenie kompleksowo reguluje organizację specjalizacji i kursów, postępowania kwalifikacyjne, zaliczanie wcześniejszego kształcenia, egzaminy oraz dokumentację.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 stycznia 2026 r. w sprawie kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 57).
⚖️ Sądy i prokuratura
Kontrola urządzeń na egzaminach sędziowskich i prokuratorskich. Komisja może używać środków technicznych do sprawdzania, czy zdający nie posiada niedozwolonego urządzenia.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 42).
Aplikacja sędziowska i prokuratorska także poza Krakowem. Zajęcia mogą odbywać się w siedzibie KSSiP albo w innym miejscu wyznaczonym przez dyrektora.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie odbywania aplikacji sędziowskiej i aplikacji prokuratorskiej (Dz.U. z 2026 r. poz. 49).
Gdańsk pojawia się w systemie stypendiów aplikantów. Wprowadzono osobne zasady podwyższania stypendium dla aplikantów odbywających zajęcia w Gdańsku.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. z 2026 r. poz. 53).
Wynagrodzenia komisji KSSiP. Określono nowe kwoty wynagrodzeń członków zespołów i komisji przeprowadzających nabór i egzaminy.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 2025 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia członków zespołu konkursowego i zespołów egzaminacyjnych oraz komisji konkursowej i komisji egzaminacyjnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 5).
💼 Podatki i wyspecjalizowana działalność gospodarcza
Korekta VAT przy imporcie. Zmieniono terminy dokonywania korekty rozliczenia podatku należnego z tytułu importu.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2025 r. poz. 1811).
Procedura SME w innych państwach UE. Rozszerzono zakres danych podawanych przy korzystaniu przez małego przedsiębiorcę ze zwolnienia z VAT w innym państwie członkowskim.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 22 grudnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie danych zawartych w powiadomieniu o zamiarze skorzystania ze zwolnienia w państwie członkowskim innym niż Rzeczpospolita Polska oraz informacji kwartalnej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1870).
Znaki akcyzy. Zmieniono techniczne zasady oznaczania wyrobów akcyzowych banderolami.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 23 grudnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oznaczania wyrobów akcyzowych znakami akcyzy (Dz.U. z 2026 r. poz. 14).
Kasyna i bingo pieniężne. Zmieniono zasady przetargów o koncesje i zezwolenia, w tym możliwość składania ofert elektronicznie.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 23 grudnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków przeprowadzenia przetargu dla podmiotów ubiegających się o udzielenie koncesji na prowadzenie kasyna gry lub zezwolenia na prowadzenie salonu gry bingo pieniężne (Dz.U. z 2025 r. poz. 1892).
🏛️ Zmiany administracyjne i techniczne
Przegląd wydatków publicznych. Minister Finansów ma przedstawiać Radzie Ministrów plan przeglądu wydatków i informować o wdrażaniu wynikających z niego propozycji zmian.
Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeglądu wydatków (Dz.U. z 2026 r. poz. 17).
Sprawozdawczość budżetowa. Zaktualizowano elementy formularzy i klasyfikacji związane z finansami publicznymi.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 7 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz.U. z 2026 r. poz. 22).
Statystyka publiczna. Zmieniono program badań statystycznych i zakres danych przekazywanych pomiędzy instytucjami.
Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie programu badań statystycznych statystyki publicznej na rok 2025 (Dz.U. z 2026 r. poz. 54).
Fundusz Solidarności UE po powodzi z 2024 roku. Uregulowano sposób klasyfikowania środków przeznaczonych na usuwanie skutków powodzi.
Podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie środków publicznych niezaliczanych do środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5c i 6 ustawy o finansach publicznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 19).
Limity budżetowe dotyczące zasobów genetycznych. Ustawa w praktyce przede wszystkim ustala limity wydatków państwa na realizację zadań.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 17 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o dostępie do zasobów genetycznych i podziale korzyści z ich wykorzystania (Dz.U. z 2026 r. poz. 35).
Zmiana wysokości dotacji dla niektórych podmiotów. Akt sprowadza się do korekty konkretnych limitów środków.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy o dotacji przeznaczonej dla niektórych podmiotów (Dz.U. z 2026 r. poz. 36).
Umundurowanie Służby Więziennej. Zmieniono niektóre oznaki, elementy umundurowania i normy wyposażenia funkcjonariuszy.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 grudnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie umundurowania i wyposażenia polowego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1816).
Orzekanie o zdolności do służby w SKW i SWW. Zaktualizowano rozbudowane zasady medycznego orzekania o zdolności do służby, inwalidztwie i uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie orzekania o zdolności do służby w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego i Służbie Wywiadu Wojskowego, orzekania o inwalidztwie funkcjonariuszy tych służb oraz orzekania o uszczerbku na zdrowiu (Dz.U. z 2026 r. poz. 80).
Limity przyjęć na studia wojskowe. Określono limity miejsc dla kandydatów na żołnierzy zawodowych w poszczególnych uczelniach wojskowych.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 2025 r. w sprawie limitu przyjęć na studia na określonym kierunku dla kandydatów na żołnierzy zawodowych w poszczególnych uczelniach wojskowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1869).
🗳️ Akty jednorazowe
W styczniu pojawiły się także akty prawne, które formalnie są częścią obowiązującego prawa, ale mają jednorazowy i bardzo lokalny charakter.
Najlepszym przykładem są rozporządzenia zarządzające przedterminowe wybory wójta gminy Wojsławice oraz burmistrza miasta i gminy Szadek.
Podstawa prawna: rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie przedterminowych wyborów wójta gminy Wojsławice (Dz.U. z 2026 r. poz. 59) oraz rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie przedterminowych wyborów burmistrza miasta i gminy Szadek (Dz.U. z 2026 r. poz. 93).
Co miesiąc sprawdzamy, co naprawdę zmieniło się w prawie
Nie każda nowelizacja zmienia nasze codzienne życie. Czasem jedna krótka zmiana w Kodeksie pracy ma dla obywateli znacznie większe znaczenie niż kilkudziesięciostronicowe rozporządzenie dotyczące funkcjonowania administracji.
Dlatego w kolejnych zestawieniach będziemy patrzeć przede wszystkim na trzy kwestie:
Co się zmieniło? Kogo to dotyczy? Co ta zmiana oznacza w praktyce?
Będziemy przy tym śledzić zarówno przepisy ogólnokrajowe, jak i prawo lokalne Gdańska, Gdyni i Sopotu.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.